Dita e gushtit nëndhjetë e shtatë Nuk qe ditë, por qe si natë.

Ditënatë, porsi mandatë Ah, o çast! se ç’i zi fat !

O Simon ! O Zëmërartë! Pse të mori, Zoti lart?!!!

O Simon Bejto Alia O Simon  Bukuria!

Sa e madhe lebetia Të qan gruaja [...]]]> Nga   Përparim  Hysi

Përparim Hysi

Dita e gushtit nëndhjetë e shtatë
Nuk qe ditë, por qe si natë.

Ditënatë, porsi mandatë
Ah, o çast! se ç’i zi fat !

O Simon ! O Zëmërartë!
Pse të mori, Zoti lart?!!!

O Simon Bejto Alia
O Simon  Bukuria!

Sa e madhe lebetia
Të qan gruaja dhe fëmija.

Nënë  Zenepja qanë me ligje

O Simon, pse më le qyqe?

Lebetitet dhe Janulla

O Simon! Ah, ç’dhëndërr humba !

Qan Juliani ! Qan Jurilda!  **

Mu si qyqe qan Edlira ! ***

O Simon, po thomë një fjalë

Si  do rrojë pa ty gjallë?!!!

Miq  e shokë kudo që jini

Po flet Muço Velgjini!   ****

O Simon, prehu i qetë

Për fëmijtë kujdesem vet.

Të kesh dhëndërr, më je djalë

Nga ta s’ndahem, sa jam gjallë.

Qëkur ike, kanë shkuar vjete

Gjallë ke qenë e gjallë mbete.

Jo. Nga ne s’largohet gjëma

O Simon! S’të harron nëna.

Ca më shumë s’të harron  Edlira

As Juliani. As Jurilda!

Të kujton Muço Velgjini

Se për të ke qenë, si biri.

Dhe Janulla  i rri krah

Të kujton dhe zë bën “ah!”.

Ah, Simon, bën kush të njohu

Se i madh qe për ty, “ohu!”.

Qe bujar që s’kishe shok

Ndaj për ty, zëmra copë!

O Simon Bukuria

Gjallë je tek shoqëria!

Qan Koçiu dhe po qan Gjoni

Se na  la “jetim” Simoni.

Qe vëlla, përmbi vëlla 

Sikur na mungon një krah.

Vëlla, të prisje litarin

Ndaj për ty s’e humbim mallin.

Pa Simonin, jeta hidhur

S’ka behar, por vetëm dimër.

Sa bën Simoni tek varri

Aq lot derdhur ka  Behari.

E kish nip, e bëri djalë

Ndaj Beharit lotët valë.

Ku harroj ç’bëri Simoni

Edhe qan si zog gjoni.

Shoh një çupë që e mbulloi helmi

Çupë po çupë, doravet Meri !

Është Meri aliaz  Merita

Lotët bien si shi me pika.

Se xhaxhai qe i tillë

Kish një shpirt të mbushur prill.

Pse i bukur qe nga shpirti

Ndaj dhe rroi, sa rrojti Krishti !  *****

Qe i tillë, pa s’të harrojmë

Sa të jemi gjallë do të kujtojmë.

 

 

 

* Simon Bejto Alia- ka humbur jetën aksindetalisht  më 28 gusht 1997

**  Fëmijtë e tij

*** gruaja

**** vjerri që është kujdesur për pasardhësit e të ndjerit.

****** Vëllezërit

****** Krishti rroi 33 vjeç

                        21  maj 2013

Don Marin SHKURTI(1933 – 1969)

Don Marin Shkurti, ka lé në vitin 1933 në fshatin Samrish, fshat kufitar në breg të lumit Buna, jo larg qytetit të Shkodres. Shkollën 7 vjeçare e ka krye në Dajç ku, famullitar ishte Don Kolec Prennushi. Mbas vitit 1950, kur vdes Don [...]]]> Nga Fritz Radovani

Don Marin SHKURTI
(1933 – 1969)

Don Marin Shkurti, ka lé në vitin 1933 në fshatin Samrish, fshat kufitar në breg të lumit Buna, jo larg qytetit të Shkodres. Shkollën 7 vjeçare e ka krye në Dajç ku, famullitar ishte Don Kolec Prennushi. Mbas vitit 1950, kur vdes Don Koleci, në Dajç vjen famullitar Don Dedë Malaj, tek i cili Marini paraqet dëshirën me u ba meshtar. Ai thonte: “…Kur isha fëmijë, tue pa figurën e priftit tonë Don Kolecit, kur vdiq Ai mue më thirri një za: Marin, katundet janë pa prift! Menjëherë ato ditë shkova tek Don Deda dhe i tregova dëshirën time dhe vëndimin që kisha marrë. Ai më tha: Edhe pse ndoshta mund të burgosin dhe të torturojnë si Don Kolecin dhe Meshtarët tjerë, mos u tremb! Forca e Krishtit asht ma e madhe se e djallit, të lumtë!…”

Kështu, Ky djalë fshatar mori rrugën e vështirë e plot rreziqe tue mësue me një vullnet të hekurt nga mësuesi i Tij Don Deda, mësimet e nevojshme teologjike dhe filozofike. Duhet vue në dukje se Marini nga mësuesi i vet mori edhe cilësitë morale e burrnore që Don Dedës, nuk i mungonin. Në vitin 1958 Marini detyrohet me ndërpre studimet sëpse aso kohe mësuesi i Tij arrestohet dhe mbas pak muejsh, me 10 maji të vitit 1959 Don Dedë Malaj pushkatohet.

Sigurisht, qendrimi burrnor e fisnik i Don Dedës në gjyqin e zhvilluem në kinema “Republika” të Shkodres, ngjallë ata virtyte që për meshtarin e rij janë të domosdoshme. Guximi, vendosmënia, qendresa dhe mbi të gjitha pathyeshmënia kundrejt torturave dhe masakrave të sigurimit shtetit komunist ndaj Don Dedës, formojnë tek Marini, atë karakter meshtarak që pa pikë frike Ky pranon salvimin për Fenë dhe Atdheun e djegun e të bamë zhari…

Në vitin 1961, në muejn dhjetor, Marini shugurohet meshtar nga duert e Imzot Ernesto Çobës dhe, me 8 dhjetor të po atij viti Don Marin Shkurti, thotë Meshën e Parë në Katedrale të Shkodres. Shkon me sherbye si meshtar në famullinë e Mësuesit të vet, në Dajç të Bregut të Bunës dhe mbas pak vitesh shkon në fshatin Stajka. Ishte një meshtar model në ata fshatra ku ushtroi veprimin fetar e laik, jetonte në mes të njerëzve të varfën kooperativistë, si ma i varfni…

Asht i papritueshëm e korrekt në shërbimet ndaj fshatarëve, të cilët punonin gjithë ditët e vitit për 30 lekë të vjetra në ditë, nder kooperativa për me mujtë me mbajtë frymen gjallë.

Për asnjë shërbim fetar Don Marini nuk kërkonte shpërblim, por kujtohet edhe sot nga fshatarët e atyne krahinave, vetëm për ndihmat që Ai u jepte të tjerëve.

Plot mbas 6 vjetësh si meshtar, në shkurt të vitit 1967, Ai me të gjithë Popullin Shqiptar asht në epiqendren tronditëse të “Revolucionit Ideologjik e Kultural”, të shpallun pa pikë turpi nga anadollaku Enver Hoxha. Asht pikërisht ai “Revolucion” që vetë shpiksit dhe zbatuesit e tij, sot mundohen mos me e kujtue se si u zhvillue në Shqipninë e vogël evropjane, po edhe kanë harrue jo vetem Ata që janë pushkatue, po edhe Trimin që guxoi me e kundershtue Gjenocidin e bamë kunder Klerit Katolik Shqiptar, simbolin tjetër të pathyeshëm dhe të përjetshëm, që me dy faqe fletorje me kuadrate të shkrueme me dorën e Tij të shugurueme, At Pjetër Meshkalla, pat guximin me u thanë diktatorve: “Ju jeni inkuizitor të shek. XX-të!”

Don Marini nuk ndërpret vëprimet fetare edhe pse ata ndalohën me ligjë nga shteti komunist. Pagëzon, rrëfen, kunorzon, vojon të sëmurë dhe vazhdon shërbimet fetare në fshatrat ku Ai kishte sherbye. Sigurimi i kudondodhun fillon me e gjurmue dhe survejue. Sinjalizohët se mund ta arrestojnë për vëprimet fetare që Don Marini nuk i kishte ndërpre. Me datën 14 nandor 1968 Ai arratiset në Jugosllavi, bashkë me të gjithë vllaznit e familjet e tyne të përbame me 17 vetë, tue pre lumin Buna përballë shtëpisë ku kishte lindë në Samrish.

Sigurimi i shtetit bie në marrveshje si gjithmonë me UDB jugosllave dhe, mbas tri ditësh me 17 nandor 1968, Don Marinin bashkë me 17 pjestarët e familjes e këthejnë në Shqipni, dhe ia dorzojnë sigurimit shtetit. Torturohen mizorisht të gjithë paperjashtim. Don Marini në dosjen e Tij ngulë kambë me shfajsue një nuse të vllaut, e cila ishte shtatzanë, se gjoja, ajo nuk ka ditë asgja për vëprimet e burrave të familjes, sigurisht për mos me rezikue jetën e saj dhe të bebes. Një mjek i maternitetit të Shkodres kërkon që me këte grue të ndërpriten hetimet, po hetuesi vazhdon punën e tij. Ajo dënohët me 10 vjet heqje lirije dhe lindë fëmijë në burg.

Me datën 5 mars 1969, trupi gjykues i përbamë nga kryetar Jorgo Dhroso dhe anëtarë Xhemal Gramshi dhe Gita Baci, me prokuror Kostaq Shandro, hapin gjyqin në fshat kundër “armikut të Popullit dhe trathtarit të atdheut” Don Marin Shkurti, si dhe 17 anëtarëve të familjes së Tij. Dosja mbyllet me vendimin e pushkatimit të Don Marinit dhe me dënimet e randa mbi 20 vjetë për katër vëllaznit e Tij. Pjesa ma e madhe e familjes dënohet mbi 10 vjet burg e punë të detyrueme në kampet e punës dhe të shfarosjes komuniste. Vendimi i dënimit me vdekje i Don Marinit nuk u ndryshue as nga gjykata e naltë, as nga Kuvendi Popullor.

Don Marini në dosje tregon se arësyeja e arratisjes së Tij, ishte frika e arrestimit dhe pasojat që do ti sillte familjes së vet, kryesisht vllazenëve… Ai nuk ka as veprimtari spijunazhi dhe as sherbime në favor të shteteve të huaja. Në tri ditët e mbajtuna në Jugosllavi, Ai nuk asht pyet nga askush dhe as nuk ka dhanë as informata me karakter fetar, ushtarak apo spijunazhi…

Qendrimi i Tij në zhvillimin e hetuesisë dhe gjyqit asht shumë burrnorë.

Ma poshtë shënohet: “Unë vëndosa me u ba prift dhe jam i lumtun që po vdes për Fenë e Krishtit! Mësimet që kam marrë nga Don Deda, për mue janë kenë aq të mëdhaja, sa e tham pa frikë, Ai më ka mësue me vdekë ashtu si ka vdekë Ai vetë…

Ju mendoni se me këte “Revolucion” do të fitoni mbi Fenë tonë katolike, por mos harroni, se gjaku i jonë që derdhet tash dymijë vjet rrëkajë ndër thëmelët e Kishave, Ai prap do ti rindertojë këto Kisha që ju po i prishni!…”

Me daten 1 Prill 1969, me urdhen nr. 620, të Ministrisë së Punëve të Mbrendshme në Tiranë, ekzekutohet me pushkatim, kur ende nuk ishte as 36 vjeç…

Në fjalën e fundit Ai tha: “Ju jeni tue më pushkatue vetëm se unë jam prift, mbasi unë jam i pafajshëm! Rrnoftë Feja e Krishtit! Rrnoftë Shqipnia!”.

Fjala e fundit asht një dëshmi e pakundërshtueshme e Tij, e cila, tregon burrninë me ua përplasë për surrat padrejtësinë diktatorëve anadollakë dhe pasuesëve të tij. Ai demaskon rendin e tyne të flligtë e terrorist si dhe pasuesit besnikë të tyne në shërbimet antiatdhetare.

Ai vdes për Atdhé, sëpse asht rruga e zgjedhun prej vetë Don Marinit, asht rruga e sigurtë që e naltëson në Elterin e Martirëve të pavdekshëm të Shqipnisë së Martirizueme…

Don Marin Shkurti, asht nxanës i Don Dedë Malaj, mbas pushkatimit të Tij, vazhdon studimet me Don Pjeter Gruden, shugurohet nga Imzot Ernesto Çoba…të gjithë të masakruem nga diktatura anadollake e E. Hoxhës dhe Ramiz Alisë, gjatë Gjenocidit komunist.

Ja pra, me fakte se katili fanatik Enver Hoxha, me pasuesit e vet tradhëtarë nuk i vriste klerikët katolik vetëm për kulturën që Ata kishin, por për té, duhej masakrue, torturue dhe zhdukë çdo Njeri i veshun me veladon dhe zhgun që i sherbente Fesë Katolike.

Don Marin Shkurti mbetët ndër Ata Martirë të Kishës Katolike dhe Heroike Shqiptare të masakrueme, sëpse kur, anë e kand qytetit të Shkodres, tue fillue në Zallin e Kirit, Stom Golem, Bardhej, kodra të Rrencit e deri në fushën e liqenit të Shkodres, ku Don Marini kishte vorrin e Mësuesit të vet, nuk kishte një pëllambë tokë pa një gropë ku kalbej një klerik… E megjithate, Ai vendosë në shembullin e Tyne, në moshen 35 vjeçare me vdekë Hero i Atdheut dhe i Fesë.

Melbourne, 2013.

Fragment nga libri kujtimeve : 1. Emigracioni ne Greqi Këtë ditar fillova ta shkruaj në Porto-Raft Athina , pasi kaluan 10 ditë punë në Janinë. Me duar që janë mbushur me plagë nga gërvishtjet e Blloqeve e punëve të tejzgjatura kam [...]]]> Nga Qatip Mara

Qatip Mara ne vitin 1993, Porto –Rafti Athine

Fragment nga libri kujtimeve :
1. Emigracioni ne Greqi
Këtë ditar fillova ta shkruaj në Porto-Raft Athina , pasi kaluan 10 ditë punë në Janinë. Me duar që janë mbushur me plagë nga gërvishtjet e Blloqeve e punëve të tejzgjatura kam hedhur disa shënime të jetës së përkohshme në Greqi.
E premte 7 qershor 1991
Me vizën që kisha marrë për arsye shëndetsore në ora 4.30’ hipa në një makinë në stacion e angjensise se udhetareve. Ne oren 12.oo kalova doganën greke. Hipa në një autobus komod. Udhëtova për Janinë. Rrugët rrethoheshin me gjelbërim dhe ngjanin si tunele të gjelbërta , sepse pyjet ishin të virgjër. Në orën 13.oo arrita në Janinë. U befasova me reklamën me mallra por nuk dija përdorimin e tyre. Pavionet e mallrave evropiane konkuronin me mallrat amerikane. Lumi i veturave nëpër Janinë ishte i pandërprerë., me larminë e ngjyrave dhe markave ishin njëra më e mirë se tjetra.
Unë edhe ndonjë shqiptar ecim në këmbë.Asnjë mbeturinë nuk kishte rrugës.Kudo kishte pastërti. Ora 17.oo mbrita në fshatin Stavrakis, i cili eshte ngjitur me Janinën. Aty u strehova në shtëpinë e Jorgo Bellos. Të zotët e shtëpisë na pritën mirë., por nuk kishin dhomë për të fjetur. Natën fjetëm në stallat e dhënëve me krevatë, por mbi kokë nëpër trarë kishte pula dhe këndezë të mëdhenjë që të zgjonin herët dhe nuk përtonin të lëshonin nga lart glasa sa një bajgë lope.
E shtunë 8 qershor 1991
Fillova punë për të ngarkuar bar. Vandakët ishin të ngjeshur dhe me madhësi sa një dollap rrobash, të lidhur me spango të trashë me makineri. Nëpër duar u ngulën gjëmbat e parë. Pasi bëmë disa ngarkime e shkarkime bari e sistemuam nëpër hauret e tyre duke i trasportuar me karro. Ditën e parë mora 3000 dhrahmi.
E djelë 9 qershor 1991
Nëpër një shi më muarën për të ngarkuar bar. Atë ditë erdhi dhe Luan Mara dhe punuam bashkë. Puna ishte e vështirë pa bërë asnjë minutë pushim. Temperatura ishte e lartë., të zhuriste vapa dhe te thahej buza për ujë. Pronari ishte njeri shumë nur zi dhe na shpërbleu pak duke na dhënë 2000 dhrahmi. Darkën e kaluam tek qymeci i pulave. Fjetëm shumë keq.
E hënë 10 qershor 1991
Punova me Luan Marën përsëri në ngarkim bari.. Pronari na shfrytëzoi barbarisht. Barin e futnim në një pozicion të mbyllur në rrugicë të ngushtë në një kasolle të gjatë të ulët që të bëhej koka me xhunga nga goditjet me trarët e shtrëmbër. Temperatura e lartë, tymi i bykut të mbyste. Djersa na shkonte lumë. Kanatjerja dhe këmisha notonin në djersë. Flokët ishin shndërruar në burim djerse. Përsëri na dhanë pak, vetëm 2000 dhrahmi. Në darkë Luani dhe Leveni largohen nga fshati, shkojnë për punë diku larg. Fjeta tek koteci pulave. Rrobat i mbulonim me gazeta që të prisnin gëlasat e pulave.
E martë 11 qershor.
Deri në orën 10.oo mbeta pa punë. Në orën 11.oo një burrë më merr për të qethur delet në hangar. E zonja e shtëpisë një grua e shëndosh topolake mbante këmbët e deleve, sepse dhente jo vetëm konkuronin nga madhësia me lopët por ishin të serta si mushka.
Delen e parë e qetha me vështirësi, djersët më venin lumë nga sikleti dhe nga vapa. Gërshërët prisnin shumë e ndonjherë prisja lëkurën me copën e mishit të deles. Qetha edhe delen e dytë. Me shumë vështirësi. Pas deles së dytë radha i erdhi Dashit të kopesë. Dashi ishte si kau i arës. Fillova ta qethja nga barku. Duart më dridheshin nga lodhja dhe pa pritur në një fazë të punës dashi godet me shqelëm në hunde të zonjën e shtëpisë dhe e përplas për tokë. Hangarin e mbuloi e qeshura ime se grekja me këmbë përjetë bërtiste e sokëllinte nga dhimbjet e goditjes së dashit. Pasi e përfundova së qethuri dashin ora po shkonte 15.oo shkova te stalla e deleve ku flija. Sapo u lava me uje te cezmës më thirrën për punë. Puna ishte ngarkim bari në parcelat e livadheve larg Janinës. Hipa në një makinë.Shoferi ishte njeri i mirë.Unë nuk dija gjuhën dhe nuk komunikova dote me të. Doja të shkoja të përfundoja tre delet që kisha lënë pa qethur te e zonja që u godit nga shqelmat e dashit, që të merrja edhe pagën 2000 dhrahmi.. Shoferi më thotë se do të ktheheshim shpejtë se një rrugë do të ngarkonim bar. Ndërruam makinë. Hipa në një skodë të madhe si vagon treni. Brënda në kabinën e skodës gjeta një prift. U larguam 30 km lag Janinës., u futëm në një pyll të ndëndur me rrugë të keqe. Gjithë rrugës prifti më pyeste Unë i përgjigjesha gjysma –gjysma shqip-greqisht. Më mundonte pyetja e dyshimit : cfarë donte prifti në makinë e punës ? . Duke udhëtuar mes pyllit në rrugë gropa-gropa skoda u fundos në një rrugicë tërë llucë e baltë. Prifti i alarmuar nga fajësia se e futi shoferin në rrugë të keqe, u largua me shpejtësi duke ecur në këmbë për të gjetur ndonjë zetor. Me mjetet rrethanore pak drure e dhera të thata unë ndihmova shoferin dhe makina doli nga gropa ku ishte fundosur. Vazhduam përsëri udhëtimin nëpër pyll deri sa arritëm në pronën e priftit. Bëntë shumë vapë, isha vetëm, denekët ishin të mëdhenjë. Procesi ishte i vështirë. Makina kishte sponte shumë të larta. Denekët e mëdhenj duhej ti ngjisja dy herë në makinë dhe ti sitemoja duke i stivosur në radhë të ngjeshura. Bari I thatë më ngjitej për lëkurën e trupit gjithë djersë.
Nga lodhja merrja frymë me gojë., por këtë e paguaja duke gëlltitur tymin e bykut dhe fije bari të thërmuara. Nga puna dhe nga vapa trupi kullonte vetëm djersë. Grimca të vogla bari futeshin deri në stomak, disa herë mu provokua vjellje. Rrugët e sipërme të frymëmarrjes më bllokoheshin nga tymi mbytës i barit të thatë. Ndërkohë prifti më sillte bidonin me ujë. Kur ai pa se unë isha shumë i lodhur, hoqi rrobat e zeza dhe më ndihmonte duke më afruar barin.
Kur pashë priftin që me shpejtësi hoqi kostumin e zi e filloi të punoi si djalë i ri, fillova të punoj me vullnet për ta mbaruar procesin e punës. Pas mbarimit të ngarkimit të barit, u kthyem në një rrugë tjetër sepse do të shkonim tek shtëpia e priftit. Kur dualëm në rrugë kryesore , prifti zbriti nga skoda dhe hipi në veturën e tij. E shpumë barin në shtëpi të priftit. Shpresoja se prifti do të më jepte shumë dhrahmi., por ai u tregua shumë kurnacë, më dha vetëm 1500 dhrahmi. Isha tepër i mërzitur se edhe qethja e deleve më humbi dhe të zotët e shtëpisë nuk më dhanë paratë e punës që bëra paradite.
E mërkurë 12 qershor 1991
Fillova punën në Janinë. Ora 7.30’ vinte padroni me makinë për të më marrë për punë. Për herë të parë pashë egërsi në shfrytëzimin e njeriut nga njeriu. Isha me një djalë nga Skrapari. Bënim 8 orë punë me kazmë , lopatë dhe vare për të hapur themele. Asnjë minutë pushim. Pronari ishte 63 vjec dhe punonte së bashku me ne. Ishte tepër kërkues. Sa shumë djersë ! Sa herë kam pirë ujë . Djersa vazhdonte lumë. Stomaku ishte kthyer si një radiator makine ku vazhdimisht pinim ujë. Duart na gjakoseshin sepse vendi ku hapeshin themelet ishte gjithë gurë. Në ora 15.oo u larguam nga puna me makinë.Megjithëse kisha tetë orë që punoja në një kodër të Janinës, vetëm kur po freskohesha pashë se ndodhesha mbi liqenin e Janinës, kalasë së Ali Pashë Tepelenës. Pronari na pagoi 3000 dhrahmi.
E enjte 13 qershor 1991
Punova gjithë ditën në Janinë duke hapur themele me kazëm. Vetëm punë pa ndërprerje 8 orë me kuriz të përkulur. Pronari na rrinte në kokë si një xhandar i egërsuar. Kishim frikë edhe të shkonim për të urinuar, sepse të përzinin nga puna. Duart kishin filluar të krijonin plagë dhe të enjteshin. Gërmimi ishte shumë i vështirë , përdorim edhe varenë për të thermuar gurët. Pronari na shikonte me rreptësi, ishte i vrazhdët , na trajtonte sikur të ishim skllevër. Djersa rridhte lumë nga koka tek këmbët, por pinim ujë pa ndërprerje duke e mbushur barkun plotë. Në ora 15.oo u larguam nga puna, pronari na dha 3000 dhrahmi.
E premte 14 qershor 1991
Përsëri në punën e hapjes së themeleve. Pasi kishja punuar dy orë bashkë me një djalë nga Skrapari , pronari 63 vjecar po lëvizte gishtrinjtë e duarve me shënja. Ne vazhdonim të punonim. Përsëri pronari me dorën e majtë dhe me të djathën i kryqzonte, duke lëvizur lartë e poshtë gishtin tregues të dorës së djathtë, duke e future në dorën e majtë. Lëvizjet e gishtave të tij ishin imitime të lëvizjeve të organeve gjenitale kur bëhën mardhënie seksuale. Pronari disa herë përsëriti veprimet dhe priste përgjigjet tona. Unë dyshova se mos pronari ishte homo, pederast dhe na ftonte të bënim seks me të. Për disa momente shtangëm. Bisedova me djalin nga Skrapari dhe i rekomandova të shkonte me të, ti plotësonte dëshirat. Pronari vazhdonte me këmbëngulje duke kërkuar përgjigje nga ne, duke i lëvizur më shumë duart drejt organeve gjenitale. Më në fund e kuptuam , se pronari donte të mësonte si quheshin në gjuhën shqipe emrat e organeve gjenitale të meshkujve dhe të femrave dhe se si quhej mardhënja seksuale në gjuhën shqipe.
Pronari pas i dëgjoi fjalët shqip të organeve seksuale , i përsëriti disa herë dhe i mësoi përmëndësh. Ai qeshte me ne, që me turp i thamë ato fjalë seksi. .Kjo ishte
dita e rrallë që pronari ishte në humor të mirë. Pasi mbaruam 8 orarshin e punës morëm 3000 dhrahmi dhe nuk u kthyem më tek kjo punë.
E shtunë 15 qershor 1991.
Në ora 10.oo u nisa nga Janina për në Kakavijë, do prisja vajzen. Në orën 11.30’ tek dogana greke erdhi Mondi dhe Arturi. U takova me vajzen, na përvëlonte malli. Mënyra se si u takuam gjithë mallë tërhoqi vemënjdjen e nëpunësve grekë, të cilët nuk kërkuan ta verifikonin atësinë. Në këto momente përfiton Petriti dhe kalon doganën duke u bashkuar me ne. U ndava me Arturin dhe Mondin duke biseduar që ata të kalonin pasdite pyllin dhe unë do ti prisja tek ura për të ikur së bashku në Janinë. Ky ishte një gabim, sepse tek urat klishte repartee ushtarake që kishin nën kontroll gjithë zonën, për të mos lejuar kalimin e kufirit nga emigrantët pa viza. Unë duhej të hipja në autobus me vajzen dhe Petritin për ti shpurë në Janinë dhe pastaj të kthehesha përsëri për të marrë Arturin. Mondin dhe Benin. Preferova të merrja njëkohësisht Petritin dhe të tjerët, por i humba të dy palët. Njeriu kur ka tama , humbet atë që ka.
Pas orës 12.oo u nisa në këmbë me vajzen dhe Petritin që të shkoja tek ura, ku do të prisja “ilegalët”. Sapo kisha bërë 100 metra më doli përpara ushtari nga pylli dhe më ndalon.Verifikoi pasaportën dhe më mori Petritin. U mërzita shumë që ma mori nipin si skifteri pulën. Ika me vajzen tek ura., qëndruam poshtë urës dy orë, duke pritur ilegalët. Ata nuk po vinin. Dola në rrugë për të dhënë ndonjë shënjë për Aturin, por ndaloi një taksi dhe më lutej për të na marrë në Janinë. Ndërkohë ishte afruar edhe makina e policisë. Polici na pyeti : “Pse rrini në rrugë “. Na verifikoi pasaportën me vizë të rregullt. Kur policet mësuan problemin shëndetsor treguan shumë keqardhje dhe na futën në makinën e tyre të policisë . dhe na shpunë drejt e në spitalin e Janinës. Njëri prej policëve dinte shqip, ishte martuar me një vajzë nga Xara e Sarandës.
Në spital qëndruam pak se nuk kishte mjek. Hipëm në taksi dhe shkuam në Stavraqis të Janinës. Familja e Jorgo Bellos e pritën shumë mirë vajzen time 10 vjecare.. Kaluam një darkë të gëzuar. Duke e pasur vajzen afër meje isha i gëzuar që më lehtsonte të mos mërzitesha për vështirësit që më prisnin.
Me vëllan e Jorgo Bellos kishim biseduar që do na ndihmonte për të shkuar natën në Kakavijë për të marrë Arturin, Mondin dhe Benin., por ai na mashtroi dhe nuk erdhi
E djelë 16 qershor 1991
Ishim të të mërzitur, sepse makina që do të merrte Arturin e Mondin natën e datës 15 qershor nuk na erdhi. Në orën 10.oo u nisa në Kakavijë. Në doganën greke takova Arturin . Lashë takim për tek ura natën duke u gëdhirë 17 qershor ora 3.oo., ku me një taksi do të shkoja për të marrë ilegalët.
E hënë 17 qershor 1991
Në ora 3.oo te nates me taksi nisem për në Kakavijë, arrita në orën 4.oo. Qëndrova tek ura, lëviza me ngandalë me taksi, flisja o Artur, por ata i kishte zënë dremitja nga lodhja. Pasi lëvizëm edhe tre herë të tjera me taksi, më në fund Arturi u përgjigj. Kur u fut në taksi u befasova se në vend të Mondit pashë një selenicar, Feim Dimraj Mondi nuk kishte pranuar të kalonte kufirin për së dyti herë. Në ora 5.oo arritëm në Stavraqis. Aksionin për marrjen e Arturit e kaluam me sukses.
Në ora 12.oo shkuam për vizitë mjeksore në spital. Fillimisht hapa kartel rregjistrimi pacienti. Ishte një vapë e tmerrshme dhe lëvizjet nëpër spital ishin shumë të mundimshme. Mjeku nuk pranoi të na vizitonte, pavjoni i optikës ishte i tejmbushur me pacientë.. Kanë vërshuar shumë shqiptarë. Personeli i spitalit ishte indiferent ndaj shqiptarëve
I mërzitur që nuk e vizitova vajzen u ktheva në Stavraqis dhe kishim në plan të largoheshim për në Athinë. Folëm në telefon me, të shoqin e mbesës dhe na premtoi se do na strehonte në Athinë. ,më kishte gjeur punë kamarier dhe se kishte edhe 10 vënde pune të tjera., por duhet të shkonim sa më parë në Athinë.
Nisja për në Athinë
Në ora 10 të natës, unë me vajzen dhe Arturin u nisëm me taksi nga Stavraqis për në stacionin e autobusve të Janinës. Në orën 11.oo hipëm në autobizin Janinë- Athinë. Udhëtimin e bëmë natën 6 orë. Rruga natën dukej si qielli me yje nga larmia e dritave dhe ndërtesat me arkitekturë të bukur. Kaluam Artën dhe hipëm në tragetin për në Patra.. Gjithë udhëtimin e kaluam me shqetsimin e ndonjë kontrolli, sepse Arturi nuk kishte vizë. Në autobus kishte shumë turiste ceke, të cilat ekspozonin mishin e bardhe, i ngrinin këmbët përpjetë tek ndenjëset e karrikeve. Përpara meje ishte një ceke dhe një ushtar grek , i cili e kishte mbërthyer nga të gjitha anët duke e puthur dhe duke e fërkuar me duar. Vajza ceke kishte interes të mesonte fjalë greqisht dhe bisedonte me ushtarin duke e pyetur për fjalë të reja greke. Ushtari ishte tendosur dhe po e copëtonte me duar, ajo nuk e duroi dhe u largua nga karrikja.
E martë 18 qershor 1991
Në stacionin e Athinës mbritëm në orën 5.oo të mëngjezit. Muarëm një taksi për të shkuar në Anavisos, ku na kishte adresuar i shoqi mbesës. U nisëm në ora 7.oo.Për herë të parë ditën po udhëtonim në autostradë, që ishin të zbukuruara me ndërtesa shumëkatëshe buzë detit. Arritëm në Anavisos në orën 8.oo. Kërkuam në telefon të shoqin e mbesës , por ai ishte ne Porto-Raft., në një gji deti në lindje të Athinës. Të mërzitur nuk po kuptonim pse na tha jam në Anavisos. Ne kishim shumë pak dhrahmi. Të shqetësuar hipim në një taksi për të shkuar në Porto-Raft. Porto-Rafti ishte një vend turistike me vila dhe mjedis shumë piktoresk. Edhe banorët e Athinës Porto-Raftin e përdornin për ditët e pushimit të shtunat e të djelave
Në orën 14.oo u takuam me të shoqin e mbesës. Na priti shumë keq. – Pse keni ardhur ? , – na tha i nevrikosur. I kërkuam ndihmë për një batanije, që të flinim natën jashtë për të mbuluar vajzen..
Ai me indiferentizëm na tha : – Nuk kam batanije ! Të mërzitur nga kjo pritje antinjerëzore që na bëri., u larguam prej tij me dhimbje dhe te ofenduar. Hipokrizia më e madhe ishte se vetë na premtoi dhe na ftoi të vinim në vëndin ku ai kishte kredi edhe për të na punësuar. Ai, jo vetëm që nuk na ndihmoi por na bëri pesimist duke na thënë se do të vuani.
Kur po afrohej darka e do të fillonte errësira, pamë një ndërtesë anës së rrugës, që po ndërtohej. Në katin e parë gjetëm shkumë deti të bardhë e shtruam për tokë dhe sajuam jastëk me shkumë deti. U ulëm pranë njëri-tjetrit. Vajzën e vendosëm në mes dhe e mbulova me xhaketën time Kaluam natën e parë jashtë duke mbyllur sytë nga lodhja.
E mërkur 19 qershor 1991
Në mëngjez herët u ngritëm të dërmuar nga brinjët nga dërrasat e vjetra që ishim shtrirë gjatë natës. Dualëm te pazari ku shitej forca fizike e refugjatëve. C’farë të shikoje ? Shqiptarë të drobitur e të shqetësuar që kërkonin punë. Ndalonin veturat, blerësit e mallit fuqi punëtore. Shqiptarët turreshin se kush të shitej i pari për punë. Sa keqardhje ndjeva ato caste. Nuk matet hidhërimi. Sa të varfër ishim…
Arturi hipi në një një veturë për të shkuar në punë. Pranë meje afrohet një veturë e kuqe, më kërkoi për punë. Hipa në makinë duke marrë me vete edhe vajzën. Udhëtuam me shoferin që ishte murator. U futëm në rrugicat buzë detit. Një austriak po ndërtonte një vilë majë kodrës. Puna që do të bëja ishte e re.për mua. Do të shtroheshin pllaka guri në oborrin e vilës. Unë nuk e dija gjuhën greke, sidomos gjuhën teknike të muratorit. Ustai murator ishte si mushka, donte vetëm punë, ishte shumë i ashpër. Unë mëngjez nuk kisha ngrënë se fjetëm jashtë si spartanët. Procesi i parë i punës ishte gatimi i llacit me lopatë, në një pozicion të pjerrët.
Filluam nga puna. Asnjë minutë pushim. Ustai bërtiste donte llac dhe pllaka guri
Ai u nxeh disa herë me mua, sepse unë nuk kuptoja cfarë më kërkonte. Kur ai thoshte rikse (hidhe llacin)! , unë duke mos ditur fjalën i shpija pllaka, kur ai thoshte :vale ! (vendose pllakën) unë gabimisht i hidhja llac. Më shante greqisht por unë nuk e kuptoja. Pas një ore pune mosmarrveshjes , unë i fiksova fjalët e procesve të punës dhe fillova të plotësoja nevojat e ustait. Sa shpija llac, më kërkonte pllaka guri, të cilat ishin shumë të mëdha e të rënda. Djersa ime shkonte rrëke në trup.
Vajza kur shikonte që mbytesha në djersë më sillte cdo 10 minuta shishe me ujë, të cilat sa i pija ato avulloheshin nga nxehtesia e madhe. Sa keq i vinte vajzes që unë bëja punë të rëndë raskapitëse. Mu copëtuan duart nga pllakat e gurit dhe gëlqerja. .
Në orën 16.oo u larguam nga puna.,dhe shkova tek vendi në rrugë ku fjetëm jashtë. Ishim shumë të lodhur.. Erdhi edhe Arturi nga puna. U gëdhim përsëri jashtë. Hëngrëm bukë me domate. Ushqimet ishin të shtrenjta. Ne nuk kishim dhrahmi., ndjeheshim shumë të përbuzur. Gjetëm një dyshek mbeturinë dhe një batanije dhe natën tjetër do përmirësonim fjetjen jashtë.
E enjte 20 qershor 1991
Në mëngjez përsëri me vajzen u nisa për punë tek vila e Austriakut. Erdhi ustai dhe më mori në punë. Punova pa ndërpreje tetë orë punë me llac e pllaka, por tani nuk gaboja në kuptimin e gjuhës së ustait. U larguam nga puna në orën 16.oo, shkuam tek ndërtesa në rrugë, e cila ishte hapësirë nga të katër anët se nuk ishin bërë muret, ishte vetëm me soleta betoni.
Në mbasdite dola tek rruga.Përball meje po flisnin shqip dy burra. Ata ishin nga Piluri Himarës. Njëri prej tyre ishte baxhanaku i M. C.. Sa mësuan që unë me vajzën e vëllan flija jashtë u indinjuan dhe na morën në shtëpinë e tyre. Kaluam një darkë të gëzuar. Simoni, baxhanaku djalit të tezes , na premtoi se do të na gjente shtëpi, sepse unë isha me vizë të rregullt. Lamë takim të nesërmen të takonim të zotin e shtëpisë që do të na strehonte. Vajzën e lamë në shtëpinë e Simonit, ndërsa unë me Arturin fjetëm tek rruga ku kishim fjetur kur erdhëm.
E premte 21 qershor 
Në ora 7.oo shkova për punë në një familje. Pastrova kopshtin nga akaciet deri në orën 15.oo. Më paguan me 5000 dhrahmi. Mbasdite shkuam për të parë dhomën që do të strehoheshim. Pronari i shtëpisë 63 vjec quhej Andon Kutandis, njeri i pamartuar, zotëronte disa gjuhë të huaja., se kishte punuar në emigracion në evropë, por më shumë në Gjermani. Ishte njeri shumë korrekt dhe zemër mirë.. Unë komunikova me të italisht. Shkova me të në zyrat e Policisë të Porto- Raftit, së bashku me vajzën. Policia më ndihmoi të mos paguanim qira shtëpie. Me Andon Kutandis dilnim me veturën e tij për të bërë psonisjet e ushqimeve. Filluam jetë të rregullt, duke gatuar gjellë. Arturi mori të gjitha paisjet e duhura shtëpiake dhe ushqeheshim normalisht më mirë. Dhoma ku flinim është mbi rrotat e një makine, e cila ishte përdorur nga ish pronari për plazh. Vec dhomës kishim guzhinën, ishte me remeso nga Brenda e pastër, estetike,, shumë komode.
Natën e parë këtu fjetëm shumë shpejt se ishim shumë të lodhur.
E shtunë 22 qershor 1991
Dola për punë në orën 6.30’. Vajza shkoi në Athinë me Arturin, me veturën e muratorit që punonte Arturi. Deri në orën 9 nuk gjeta punë.. Në momentin që do të largohesha vjen një burrë dhe më fton për punë. Hipi në makinën ë tij dhe shkuam në vilën e tij. Fillova pastrimin e kopshtit të vilës nga barishtet. Temperatura ishte shumë e lartë.. Cdo ore më shërbenin me kafe, qumësht e ujë të ftohtë.. Ishin dy vëllezër që kalonin mirë.Familja e tyre kishte disa vila. . Hëngra drekë bashkë me ta.. Kur mësonin që ne paguheshim pak në Shqipëri shprehnin keqardhje.. Në orën 16. më dhanë 5000 dhrahmi dhe ushqime per vajzën.. Darkën e kaluam me humor duke vlerësuar guzhinjer Arturin , i cili dha prova në gatimin e gjellëve të mira.
E djelë 23 qershot 1991
Mora vajzen dhe dola për punë.Menjëherë na mori një veturë.Udhëtuam në jugë të Athinës. vajza ishte përpara në makinë.Pasi udhëtuam 1 orë me veturë nëpër rrugë të drejta e me asfaltim cilësor hymë në një gji deti. Nëpër kodrina me pisha ngriheshin vilat e Athinasve.Punova në pastrimin e taracës. Erdhi i zoti i shtëpisë dhe na gjeti duke ngrënë mëngjezin. Ustai i dha një pjesë të byrekut. Përball meje plaku lëvizste kokën e duart dhe me shënja më kërkonte ndihmë për ti dhënë ujë, se po mbytej. Unë se kuptova dhe u hutova.. Në cast shoqja e plakut turret tek i shoqi. . Ustai bërtiti fort. Ustai e qëllonte me pëllëmbë në kurriz.. U krijua një skenë humori, nuk na mbahej të qeshurit. Një djali i ri nga Vlora që ishte punëtor , bërtiste shqip : lëreni qenin të mbytet. U ngjitëm në katin e tretë të vilës. Vazhduam punën në lyerjen e soletës me zift. Kthimin për në shtëpi e bëmë të gëzuar. Darkën e kaluam shumë mirë me sinjor Andonin.
E hënë 24 qershor 1991
Vajzen në mëngjez e cova në shtëpinë e Simonit.. Deri në orën 14 u enda nëpër rrugë për të kërkuar punë.. Nuk gjeta punë. Duke ardhur për në shtëpi një familje më dhuroi një torbë me rroba të mira. . Darkën e kaluam me shaka me vajzen, të cilën ka filluar ta marrë malli për motrat e mamin. Të gjithë kemi shumë mall.
E martë 25 qershor 1991.
Vajzen në mëngjez përsëri e lashë në shtëpinë e Simonit.. Në orën 7.30’ më thot një tregtar të shkoja me një specialist në punë. Para meje qëndronte një djalë me mjekërr., ngjante shumë me ata të mafies. Ai më ftoi të shkoja pas tij. Hipa në motor të tij.Fluturoi me shpejtësi..Kur po udhëtoja dyshoja se ku do më shpinte.. Kaluam një orë në udhëtim.Më në fund u futëm në një kantier anijesh peshkimi. Lyeva gjithë ditën me bojë anijen. Deri në orën 15 punova pa ndërpreje duke u shtrirë nën fundin e anijes për të lyer pjesët që nuk dukeshin horizontalisht.. Kur mbarova punën doja të merrja paratë. Në kantier kishte mbetur vetëm një qen që ishte sa një kau i arës. Kërkova specialistin për paratë.Kalova një orë në pritje. Në një anije gjeta një teknikë që rregullonte motorin e anijes. I fola . Atij i merrej goja. I thashë se sot punova në anijen e pronarit me mjekërr., dhe ku do ti marrë paratë. Ai mu përgjegj me fjalët Mut- mut.,,.; pastaj më qetësoj duke më thënë të prisja pronarin. I mora paratë me shumë mundime. Kisha gjithë ditën që kisha lyer me bojë të kuqe antiruxhë fundin e anijes , duke u shtrirë barkas. Nga fytyra dhe nga barku isha latërzhyer me bojë.. Në orën 17 udhëtoja në këmbë i uritur, nuk kisha ngrënë as mëngjes dhe as drekë. Rrobat i kisha bërë me bojë, këpuca kishte hapur gojën nga llaci gëlqeres.. Ecja buzë rrugës e dukesha i mjerë para banorëve të zonës. Mbrita me shumë vonesë në shtëpi . Pranë shtëpisë ku banonim ishin dy vila dhe të zotët e tyre na mbanin në frigorifer mishin që blenim. Të zotët ë vilave ishin Dhimitri dhe Jorgua. Dhimitri kishte grua Elenën, e cila e afronte shumë vajzën. Ata nuk kanë fëmijë.
E mërkurë 26 qershor 1991
Fillova punë në orën 7. 30’ Puna ishte shumë e rëndë. Të zotët e shtëpisë ishin njerëz shumë të këqinj. Si fashistë të egër. Më mbajtën në punë 9 orë . Furnizoja me beton dhe llac dy ustallarë, që ishin babë e bir. U grinda me ta se më dhanë 4000 dhrahmi, kur puna bënte dyfishin. Mbasdite kaluam vizite tek gjitonët. Ne darkë shkuam për të folur në telefon. Pamë një godinë të madhe e cila ishte me xhama . Nuk dinim nga të hynim. Pamë njerëz në një pjesë të katit të parë. Me Arturin dhe me vajzen iu afruam ndërtesës. Xhamet ishin të tejdukshme, unë nuk i dallova dhe përplasa kokën në sipërfaqen e tyre. Goditja ime me kokë shkaktoi një zhurmë të madhe. Vajza dhe Arturi u gajasën së qeshuri.,me përplasjen e kokës time në xhama.
E enjte 27 qershor 1991
Dola në mëngjez për punë. vajzen e lamë në shtëpi. Deri në orën 9 punë nuk gjeta. Për dy orë rresht togje-togje refugjatësh si hysmeqarë në përgjim të shitjes së krahut të punës. Luftë për ekzistencë. Ushqimet janë shtrënjtësuar shumë duke qënë se është edhe pikë turistike me vizitorë nga gjithë bota. Po nuk punove cdo ditë kërcënohesh nga uria., nga mjerimi.
Në orën 9.oo erdhi një burrë me veturë dhe më kërkoi në punë.bëmë pazar sa do të më paguante. Ai thoshte 3000 dhrahmi, unë i kërkova 5000 dhrahmi, ramë dakord 4000 dhrahmi. Shkova në vilën e tij. Do të ngjitja në katin e dytë , rërë dhe granil Sapo fillova punën pronari më solli për të ngrënë sallam, kos, dy birra dhe djath.Punova deri në orën 14.oo. duke hyrë plotësisht në rolin e hamallit. Mora 4000 dhrahmi. Darkën e kaluam me humor.
E premte 28 qershor 1991
Vajzen e lashë tek familja e gjitonit. Ata nuk kanë fëmijë.U paraqita për punë tek një familje që kish biseduar Simoni. Punova deri në orën 16.oo nëpër një vapë të padurueshme. Transportoja me karro granil, rërë dhe mbeturina. Më tepër më mundonte etja për ujë.. Hëngra bukë tek pronari. Darkën e kaluam me humor . Bëmë një vizitë tek gjitonët dhe na dhanë një termus dhe fruta.
E shtunë 29 qershor 1991
Vajzen e lamë në shtëpi. Unë dhe Arturi dualëm për punë. Deri në orën 8.45’ mbetëm pa punë. Erdhi një djalë i ri dhe na kërkoi për punë. Bëmë pazarin me nga katër mije dhrahmi sejcili.Kishin pastrim të kopshtit të shtëpisë. Kur shkuam në shtëpi gjetëm prindërit e tij dhe vëllan. Ishin binjakë. Ishin djem punëtorë shumë të njerëzishëm. Quheshin Dhimitri dhe Theodhori. Njeri ishte futbollist. Puna ishte me kazëm e shatë. Punim i tokës për zbukurimin e vilës.. Ata punonin së bashku me ne. Në orën 11.oo na shtruan për të ngrënë me sasi e cilësi të lartë gatimi. Vazhduam punën deri në ora 14.oo. Hëngrëm një drekë turistësh.Na premtuan që të shtunën tjetër do të na jepnin rroba. Gjitoni i tyre na kërkoi për punë. Menjëherë sapo mbaruam ngrënjen e bukës u paraqitëm tek shtëpia e vilës tjetër. Do të trasportonim copa betoni të shtëpisë që po ribëhej me përmasa të mëdha. Punuam 2 orë pa pushim. Lumi i djersës s’kish të pushuar. Na dhanë 5000 dhrahmi së bashku me Arturin. I zoti i shtëpisë na pruri me veturën në shtëpinë ku banojmë, Hirovunjë-Porto –Raft. . Mbasdite dualëm ,psonisëm me veturën e Andon Kutanis.. Bëmë shumë humorë.
E djelë 30 qershor 1991
Dita e fundit e qershorit.. Mora vajzen dhe dola tek tregu i shitjes së krahut. Nuk kishte punë. Një vlonjat me emrin Nard i martuar, më shpuri në një familje për të bërë pastrim. Puna ishte transport pllakash me karro. Duke punuar, poshtë pllakës doli një nepërkë. E vrava me lopatë. E zonja e shtëpisë u tmerrua., por edhe u gëzua që e asgjësova. Punova deri në ora 13.oo.. Ishte pak punë. Më dhanë 5000 dhrahmi..Bashkë me vajzen bëmë vizitë në një familje që na premtoi për punë. Në darkë shkuam tek Simoni për të bërë pazarin për një murë rrethues. Nuk mbaruam punë, se nuk kishim metër, sepse edhe Simoni ishte pa qejf, sepse punon shumë në ndërtimim duke bërë suva. Duke lakmuar shumë paranë është tretur nga puna me një fizik të dobët përballonte punën e rëndë të krahut.
E hënë 1 korrik 1991
Vajzen e lamë në shtëpi, e cila kishte shkuar tek gjitonia athinase(Elena e Dhimtrit) që nuk kanë fëmijë. Elena e do shumë . Cdo ditë na jep ujë të ftohtë dhe ëmbëlsira.
Në orën 7.oo u nisa për në tregun e punës.Kishin ardhur shumë refugjatë, sidomos vlonjat. Konkurenca për të gjetur punë është rritur. Grupe-grupe qëndronin në këmbë në pritje të zotërisë . Në orën 8.oo vura re që drejt nesh po afrohej një grua plakë. U tregova i shkathët e prita i pari në bisedë greqisht. Donte për pastrim vile dy ditë punë.. Unë për të martën kisha punë, më kishte gjetur Arturi; pra i thashë gruas plakë që të merrja edhe një shokë dhe ta mbarojmë punën sot. Së bashku me një djalë nga Tepelena-Nivica. U nisëm me plakën në vilën e saj. Punuam deri në orën 14.30. Plaka më dha 5240 dhrahmi. Më dha edhe disa kukulla për vajzën. Kur do të ikja më tha ti shkoja për punë në vilën e saj ditën e enjte e të premte. Në shtëpi mbritëm në ora 15.30. Kisha lënë një punë që do të futja blloqe betoni në një shtëpi afër gjitonit.. Blloqet nuk erdhën,. Hëngra pak bukë me vaj ulliri dhe u shtrimë për të fjetur.. Sapo më zuri dremitja më foli gjitoni im Jorgua. Fillova punën në transport blloqesh betoni.. Prisja të më vinte Arturi, . Kaloi edhe ora 19.30 dhe Arturi nuk po dukej. U bëra shumë merak. Dy mendime më goditnin pa pushim trurin. Arturi më kish folur që shoferi që udhëtonte pinte dhe e zinte gjumi rrugës në makinë.. Arturi frontin e punës e kishte shumë të vëshirë me hekura në lartësi të mëdha ku rrezikohej nga rrëshqitja.Ngjitja e hekurave në lartësi të ndërtesave shumëkatëshe përbënte rrezik. Mendimi i dytë më ngacmonte se mos e kish zënë policia në Athinë. Kaloi edhe ora 21.oo, Arturi nuk po dukej. Edhe gjitonët treguan shqetësim për vonesën e Arturit. Në orën 21.05’ erdhi Arturi.Unë i kisha transportuar 300 bloqe në terren të thyer malor vetëm, me shpirtë në dhëmbë i ngjita .Më lodheshin duart se nuk kisha ngrënë mirë drekë. Punuam bashkë me Arturin dhe i ngjitëm ato 100 copë blloqe. Gjitonët më dhanë me detyrim për punën që bëmë 7000 dhrahmi.. Ne kundërshtuam gati pesë minuta. I sqaruam se i ndihmuam si gjitonë. Ata na kishin dhënë plotë ushqime, sidomos vajzes i jepnin vazhdimisht kasata dhe fruta. Pra dita e sotme ishte më prodhimtarja .e 12540 dhrahmi në ditë.
Arturi më tregoi pse ish vonuar, kish punuar mbasdite deri në orën 20.30’ tek shtëpia e ustait, ndërsa me shkathtësi gjitonëve u tha se u ishte prishur makina rrugës.. Fjetëm të lodhur. Vajza ishte e gëzuar se Arturit i kish dhënë ustai tij nje palë rroba të bukura për Brunën, fund e bluza dhe për mua një kostum të ri
E martë 2 korrik 1991
Shkova në orën 7.30 tek shtëpia ku më tha Arturi, prita një orë , por aty nuk kishte njeri. Hyra nëpër rrugica për të kërkuar punë.Rreth dy orë kërkova por asnjë nuk më hapte portën Bëra disa xhiro nëpër rrugica por asgjë nuk doli. Duke kërkuar punë u ngjënda përball një shtëpie, ishte një grua që po qante. Mendova se në shtëpi i ka ndodhur fatëkeqësi., vdekje thashë me vete. Gruaja me bastunin në dorë po vazhdonte të qante me ngashërim. Ndan një gradhi më foli që ta ndihmoja për të marrë të dashuren e saj, një mace të ngordhur. Dikush ja kish vrarë. Më jep bastunin, që ta ngrija lart. Ajo vazhdonte të qante.I dhashë bastunin dhe e lashë duke e qarë. Patjetër do ti ketë zhvilluar cermoninë e varrimit. Në këtë zonë qeni dhe macja ushqehen në tavolinë me gjellë speciale dhe flenë në krevat mbuluar me mbulesa.Edhe në dyqane shiten ushqime për qen dhe mace. Shkova mbasdite nga Simoni për të mos gjetur punë, por asgjë nuk gjeta. Në darkë kaluam me humor me sinjor Andonin.
E mërkurë 3 korrik 1991
U nisa për punë në orën 6.oo. tek shtëpia e ustait të Arturit. Erdhi edhe vajza. Punova 9 orë pa ndërprerje.Bëra pastrim të vilës, kishte sipërfaqe të madhe, ishte barë krisje e njomë dhe kishte cakëll- zhavor të holl që të pengonte kur punoje. Në pamje të parë të dukej sikur kjo punë realizohej për 2 orë. Punova deri në ora 15.oo. Erdhëm në shtëpi dhe lava disa rroba me ujin që ngrohej nga rrezet e diellit.Në darkë hëngrëm fasulet që mezi zienin
E enjte 4 korrik 1991
Arturi iku në punë në orën 6., nga nxitimi ka marrë këpucën e djathtë timen dhe sandalen e majtë të tij.. Kur të vij në darkë do të bëjm pak humor.. Vajzen e lashë në gjumë në shtëpi.. Në orën 6 e 30 minuta u nisa në këmbë për në shtëpinë e plakës, arrita në orën 7 e 30 minuta..Plaka më priti shumë mirë. Më solli mish e djath për të ngrënë , por unë kisha ngrënë fasule në shtëpi. Fillova pastrimin e kopshtit. Aty nga ora 10. vjen vajza e plakës që ka studjuar në itali. Bisdeuam italisht .. Nga biseda italisht me të bijën, plaka fitoi më shumë respekt për mua dhe u bind që kishte me një njeri të shkolluar.
Kjo plakë quhej Eleni Antiakli, ishte ruse, kishte ardhur kur ishte fëmijë me prindërit në greqi si emigrante në luftën e parë botërore. Më dhuroi shumë enë guzhine , si dhe krevat e mbulesa për në shtëpi, por nuk kisha mundësi për transport. . Në orën 13. 30 u largova për në shtëpi. Kjo plakë aq e mirë më prezantoi me një plakë tjetër qe kishjte dy ditë punë, të cilat i planifikuam për ti kryer ditën e martë e të mërkurën e javës tjetër. Ditn e hënë do të vijë përsëri tek plaka Eleni për të vaditur lulet. .Shkova në shtëpi, hëngra drekë me vajzen. Jemi në pritje të Arturit. Në mbrëmje pritëm deri vonë Arturin., por nuk na erdhi. Gjithë natën fjetëm me merak për Arturin, si duket ka pasur punë edhe mbasdite dhe mund të ketë fjetur tek shtëpia e ustait Athinas.
E premte 5 korrik 1991
U nisa për punë në orën 6 e 30 ‘ .Nuk kishja për të ngrënë mëngjez. Vajza shkoi tek gjitonja Eleni Dhimitri. Deri në orën 9 e 30’ nuk po më dilte variant pune. Në tregun e punës kishin ardhur shumë refugjatë. Vendosa të largohesha e të shkoja nëpër shtëpitë e lagjes për të kërkuar punë.. Afrohet një veturë, ishte një djalë i ri. Menjëherë me shkathtësi arrita i pari tek makina e tij. Konkureca është aq e madhe , sa ta rrëmben punën tjetri. Nuk bëhet shaka me mbijetsën.Duhet të punosh që të jetosh, aq më tepër në Porto-Raft që është vend turistik dhe cmimet janë të shtrënjta.
Arrita tek vend i punës.. Do të gatuaja beton. Dhe do ta transportoi me karrocë. Do të mbuloi tubat e instalimit Punova në një pjerrësi me shumë vështriësi. Ngjitesha me karrocë në malore, duke ndjerë uri, sepse nuk kisha hëngër mëngjes. Punova gjithë ditën duke mposhtur ndjenjën e urisë. Jashtë binte shi. Ustallarët në pushim hëngrën bukë, por mua më vendosën në një punë tjetër. Ishin të pashpirt më trajtuan jo si punëtor por si një skllav të përbuzur, aq më tepër me një urrejtje kur mësuan se isha shqiptar. Nuk më lanë asnjë minutë pushim. Në orën 15 e 30. më dhanë 5000 dhrahmi. Binte shi i dëndur. U kërkova të më shpinin me makinë në shtëpi, por as që më dëgjuan. Gjeta një copë plasmasi dhe e vendosa në kokë duke ikur i uritur për në shtëpi.
Në shtëpi më erdhi vajza më solli një pjatë gjellë nga gjitonët. Në orën 17 erdhi edhe Arturi. Bëmë pak humor për këpucën e sandalen e ngatërruar.
E shtunë 6 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7. Bëra beton 8 orë. E transportova me karro. Lodhjen më të madhe e pata pas orës 12.oo kur trasportin e bëja në krah me teneqe që te bënte supet dhe zverkun gjith gunga e gjak. Vendi ishte i thepisur. Disa herë u rrëzova me beton në krah. Thyeva edhe orën , me të cilën matja kohën e mundimshme të punës.Në orën 16 u largova për në shtëpi. Erdhi Arturi dhe shkuam për një punë që kishte biseduar Arturi, por grekët na gënjenin, Ata premtonin shumë, por menjherë harronin. Në mbrëmjë bëmë vizitë tek familja e Simonit.
E djelë 7 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7.oo. Pronari ishte inxhinjer që fliste spanjisht. Më shfrytëzoi në punë egërsisht 8 orë pa asnjë minut pushim.. Punonte bashkë me mua. Ndjeva lodhje të madhe.. I uritur ika në këmbë në shtëpi. Rrugës takova Arturin. Në shtëpi gjetëm vajzen që ditën rri tek Elena-Dhimitri dhe ushqehet shumë mirë.
E hënë 8 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7.oo. Punova 8 orë pa pushim. Lodhje dhe turturë me barkun bosh. Mora 5000 dhrahmi. Vajza shkoi në mëngjes me Elenën në Athinë.Në orën 15.30’ filluam një punë me Arturin duke trasportuar tulla te gjitoni Jorgo. Morëm me Arturin 5000 dhrahmi. Në darkë erdhi vajza nga Athina.Eleni i kishte blerë shapka dhe nëpër vizitat që kishte bërë nëpër familjet greke i kishin dhuruar disa rroba e atlete, i kishin dhënë 1000 dhrahmi. Në darkë lava disa rroba.Ndjehesha shumë i lodhur dhe tepër i malluar për familjen. Bëmë vizitë në familjen e Kostës që ka telefon. Mora në telefon familjen e Vaso Kantu për të punuar ditën e martë e mërkurë., por ajo ishte sëmurë dhe kishte ikur tek mjeku, . të shohim nesër se cfarë pune do të bëjë.
E martë 9 korrik 1991
U nisa në punë në orën 6 e 30’ së bashku me Arturin. Rastësisht i gjeta punë Arturit për pesë ditët që nuk i punonte ustai në Athinë. Vetë shkova në shtëpinë e porositur, por ajo nuk ishte aty. Punova tek plaka duke e djegur radhën e të enjtes.. Punova deri në orën 13e 30’ , bëra pak punë, nuk u lodha.Kur ika plaka më dha dy tenxhere dhe disa këmisha e bluza e pantallona, dhe një pallto të zezë të sajën. Vajzen e gjeta në shtëpi.. Në mbasdite dualëm për të psonisur, kaluam rrugës tek puna e P…, na tha se kish ardhur H .. E takuam edhe atë, bëmë pak muhabet, se do të blenim mish e bukë. Blemë mish dele dhe me qejf shkuam në shtëpi për të ngrënë darkën në shtëpi. Mishin e vumë për të zier. Nga uria hëngrëm bukë me domate.. U shtrimë për të bërë muhabet duke pritur të ziente mishi. Na zuri gjumi mua, vajzen dhe guzhinjerin ton Arturin. Në orë 2 e 30’ pas mesnate u zgjova për të mbuluar vajzen, kur dola tek dera pashë që tenxherja me mish po digjej.. I fola Arturit. Nga stërmundimet e punës kishim harruar të hanim darkën..Mishi i deles ishte përvëluar..Arturit nuk i vinte keq për mishin, por si t’ia bëntë tenxheres së gjitonit që ishte e nxirë sterrë fare.
E mërkurë 10 korrik 1991
Dola për punë në oren 7.oo. Kishte si zakonisht shumë refugjatë., të cilët bënin muhabet në grupe të vogla.Unë qëndrova në këmbë te rruga. Kunati Muratit m’u lut të uleshim tek muri, por unë duhej të gjëja punë, duhej të shitej edhe sot fuqia e krahut. Qëndrova vigjilent, sa erdhi , iu afrova i fola greqisht. Pa e ditur se cfarë pune do të bëja dhe sa do të paguhesha u futa me të shpejtë në veturë. Puna ishte sistemim dheu, të cilën e bëra për dy orë. Pronari ishte në dilemë si do të më paguante. Unë i thashë se keni disa mbeturina tullash dhe teritori duhej pastruar. Kaloi edhe një orë punë. Pronarit i thashë se kishte shumë barishte dhe duhej te pastroheshin. Mirë, më tha pronari, por do më spërkatësh edhe hardhitë. Pronari më tha a merrja vesh nga spërkatja e hardhive ? Refugjatët e shkretë pranonin të bënin cdo punë dhe kështu mësuam të kryenim punë që nuk i kishim bërë kurre, aq më tepër unë që kisha punuar mësues. Fillova të spërkatja hardhitë, në majën e shkopit varej një trast me gurëkali gjyrë të kaltër. Duke e tundur në drejtim të erës përballë verigëve të rrushit. Mbi trupin tim shpërndahej pluhuri i gurit të kalit, i cili më mbuloi edhe fytyrën duke më bllokuar frymëmarrjen dhe më përcëllonin sytë. Të gjitha punët i bëra me shumë shpejtësi. Pronari duke më vëzhguar qeshi dhe më tha se do më paguante 5000 dhrahmi. Pronari duke ngelur i kënaqur nga puna ime më tha që të shkoja në shtëpinë e tij ditën e premte për të punuar. Më mori me veturë dhe më përcolli në shtëpi., duke më blerë edhe ushqime. Erdha shumë shpejtë në shtëpi. Fillova të pastroja tenxheren e cila ishte djegur. U ula edhe shkruajta këto rreshta në këtë ditar të emigrantit. Sot do të shkruaj letër për në Vlore se do te iki baxhanaku i Muratit.
E enjte 11 korrik 1991
Dola për punë por nuk gjeta, leviza nëpër lagje për të kërkuar punë, por kjo është zonë turistike dhe njerëzit duan të pushojnë. U lodha nëpër dyer dhe asnjë përgjigje.
E premte 12 korrik 1991
Shkova në punë në vend të Arturit. Erdhi dhe vajza. Punova duke ngjitur materiale me vinc në një ndërtesë me pesë kate, në të cilën shtroheshin pllaka.në dysheme.Ustallarët ishi shumë të njerezishëm. I dhanë vajzes 1500 dhrahmi, . Mbas dite me Arturin punuam në një familje në shtrim betoni dhe muarëm 10.000 dhrahmi
E shtunë 13 korrik 1991
Dualëm për punë dhe nuk gjetëm.Dualëm edhe nëpër lagje por nuk gjetëm punë. Erdhëm në shtëpi dhe e qujtëm dita e higjenës, U pastruam. dhe lamë rrobat
E djelë 14 korrik 1991
Dola për punë me vajzen dhe Arturin në ora 7/oo. Në sheshin e tregut kishte shumë refugjatë, të ndarë në grupe sipas krahinave., vlonjate, gjirokastritë, tepelenas et. Sapo vinte një veturë turreshin kush të hynte i pari në të për të punuar. Grupi i tepelenasve lëviste nga një cep rruge në tjetrëm. Një vlonjat bërtit fort. – Sot fillon festivali folkloristik “ Na bashkoi kënga popullore”. Edhe pse ishim të mërzitur nga papunësia , plasi të qeshurit dhe humori nuk pushonte.
Një veturë ndalet mes refugjatëve., pronari vrojtonte te gjitha grupet e refugjatëve. Unë qëndroja me vajzen në krah në anë të rrugës..Pronari duke na peshuar me sy, më ftoi me vajzen në makinë, Shkuam në supervilën e tij që ishte ngritur majë një kodre të madhe shkëmbore,. Ishte një godinë madhështore. Përpara vilës ishin qindra tarraca me cimento në të cilat ishin mbjellur qindra pemë dhe lule.. Bëra dis prashitje dhe vaditje deri në orën 13.oo Mora 5000 dhrahmi. Largimin për në shtëpi e bëmë në këmbë, ecëm dy orë nëpër një vapë shumë mbytëse.
Në mes të natës në dhomë bëhet një zhurmë e madhe. . U cova dhe dola tek dera.. Në guzhinë dicka lëvizi. Bërtita fort. Hajdutët, hajdutët. O Turi, cohu se na vodhen. Arturi u cua dhe erdhi tek unë. Unë i shqetësuar po i tregoja vendin ku ishte hajduti. Dhe në vend ti flisja shqip i thashë greqisht : ine edho !
Në këto momente nga vendi, ku unë mendoja se ishte hajduti doli vajza që gjatë natës ishte ngritur nga vend i fjetjes dhe kishte shkuar tek një karrike tek kuzhina nga vapa.. Në gjumë në karrike ,vajza ishte rrëzuar nga karrikja që shkaktoi zhurmën dhe frikën nga hajdutët.
Hajde të mbaje të qeshurat e Arturit. e vajzes.. Disa dite rresht kjo ngjarje na mbante me humor.
E hënë 15 korrik 1991
Dola për punë në oren 7.oo.Shkova në punë me brigadën e shtrimit të pllakave mermeri. Ata ishin 7 vetë dhe ishin njerëz shumë të mirë. Puna ishtë e vështirë, por me sjelljen e tyre ata të bënin ta përballoje lodhjen. Sillnin edhe ushqim për drekë. Punova deri në ora 15.oo.
Darkën e kaluam me humor.
E martë 16 korrik 1991
Shkova për punë. Punova deri në orën 15.oo. Vajza shkoi me Arturin në Athinë. Bëmë mbasdite psonisjen Darkën e kaluam me humor. te sinjor Andoni.
E mërkurë 17 korrik 1991
Punova nga ora 7 deri në ora 15. Ustallarët ishin njëri më i mirë se tjetri., na bënin kafe në orën 8.oo. Punën nuk e ndjeja fare nga shakatë e tyre.. Kanë një harmoni të përsosur si në punë edhe kur ecin në rrugë.. Ke dëshirë që të qëndrosh sa më tepër me ta. Mbasdite lëvizëm disa rroba por ecëm në kembë. Gjithmonë në këmbë. Ky ishte fat i shqiptarit si më i varfëri i Evropës.
E enjte 18 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7.oo. Vajzën e cova tek familja e Simonit. Punova deri në ora 15.30’. U lodha nga vapa e madhe. Punë dhe vetëm punë pa e ngritur kokën, as për të fshirë djersën lumë. Me stomakun bosh po punoja dhe trupi im kish filluar të hollohej e të tretej.
E premte 19 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7.oo. Vajzen e lashe tek shtëpia e Simonit Në punë punova deri në orën 12.oo. Ustallarët kishin porositur disa tava me pula të pjekura dhe shikonin tërë humor se si ne shqiptarët hanim shumë shpejt pulen e pjekur dhe përlanim në seri të tjerat. Bënin kryqin kur shikonin që me një rrotullim të pulës ajo kishte përfunduar në barkun tonë të uritur.. Darkën e kaluam si zakonisht me humor.
E shtunë 20 korrik 1991
Dola tek sheshi i tregut të punës, me vete kisha edhe vajzen. Deri në porën 9 e 30’ nuk pata asnjë kërkesë për punë. Ishin shumë refugjatë në rrugë. Gati cdo minutë refugjatëte shikojnë njëri-tjetrin me shumë urrejtje, në garë kush të shitet për punë. Vjen një taksi. Një vlonjat afrohet dhe bëhet gati për tu future në makinë, por kur pronari hapi derën e makinës hodhi sytë drejt meje.Më njohu që kisha punuar katër ditë rresht tek vila e tij., ku mu thye edhe ora. Pronari nuk mori vlonjatin por më ftoi mua të futesha në makinë.
Shkova në vilën e tij dhe punova deri në orën 17.oo,gjithë ditën nuk kisha futur asnjë kafshatë bukë në gojë.Në një familje aty afër vajza hëngri drekën. Kur do të ikja nga puna erdhi shoqja e pronarit dhe pasi u njoh me vajzen më kërkoi që ta pagëzonte .. Pronaria u gëzua që do të vaftiste vajzen, na shoqëroi me makinën e saj për në shtëpi. Na bleu edhe ushqime për vajzen dhe na ftoi që të shkonim të nesërmen në vilën e saj
E djelë 21 korrik 1991
Shkova me vajzen në këmbë tek vila e pronarit të keq, njeri i,lig, grabitës i gjakut të shqiptarit, të shfrytëzon në maksimum në punë dhe nuk të jep asgjë për të pirë. Në orën 12 erdhi e shoqja e pronarit shumë e mërzitur dhe pa i flolur të shoqit më tha: Nuk mundem ta vaftisë vajzën tuaj dhe u largua tepër e mërzitur.. E kuptova që ishte grindur me të shoqin, i cili është shumë kurnacë .
E hënë 22 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7.00 .Arturit nuk i erdhi ustai. Kalova në punë mjaftë mirë.Vizitë tek plaka. vajzës i dhanë 1000 dhrahmi.
E martë 23 korrik 1991
Vajzen e lashë në shtëpi. Në punë kalova mirë . Punova 8 orë.
Mbasdite shkuam te senjori Andon Kutandis dhe bënë humor, dhe na premtoi se do të na ndihmonte për të shkuar në Athinë për vizitë në spital .
E mërkurë 24 korrik 1991
Vajzen e shpura tek plaka.që ruan kishën. Shkova në punë. Punova nëpër vapë. Erdha në shtëpi në orën 16.. Vajzes i dhuruan 3000 dhrahmi. Në darkë në rrugë gjeta një televizor. Darkën e kaluam tek Kosta.
E enjte 25 korrik 1991
Në punë shkova në orën 7.oo. Punuam shumë. Erdha në shtëpi në orën 16.oo dhe mora vajzen për vizitë tek mjeku Arturit.,sot punon edhe pasdite.
E premte 26 korrik 1991
Shkova në punë në orën 7.oo.Vajza shkoi për vizitë në spital.Punuam shumë. Na kanë shfrytëzuar gjatë javës dhe siguruan materialin për javën tjetër, pra na shkurtuan ditët e punës, duke na shfrytëzuar egërsisht në punë.
E shtunë 27 korrik 1991
Bashkë me vajzen shkuam pë punë tek shtëpia e places. Qëndruam deri në orën 15.oo . Në orën 16 së bashku me Arturin e vajzen shkuam në familjen e Vangjelit për punë. Muarëm nga 3000 dhrahmi.
E djelë 28 korrik 1991
Së bashku me vajzen shkuam tek Vangjeli, punova paradite dhe pas dite.Më dha 8000 dhrahmi., hëngrëm drekë dhe rashë dakord që të punoi tetë ditë nga 6000 dhrahmi me 8 orë punë.
E hënë 29 korrik 1991
Shkova në punë në këmbë sepse makina kish kaluar se unë u vonova se përcolla vajzen për në Athinë. Punova deri në orën 16.oo Vajza kish qenë për vizitë me xhajën në Athinë.
Jemi shumë të lodhur nga puna, tepër të mërzitur nga vetmia në vend të huaj.
E martë 30 korrik 1991
Dita e fundit me ustallërët grekë që shtrojnë pllaka. Punova deri në orën 15.00.U ndava me ta me mbresat më të mira. Sidomos Kosta dhe Thanasi. Duke rritur intesitetin e punës sime dhe të një himarjoti të lig antishqiptar na shfrytëzuan barbarisht, tekniku i brigadës ndërtimit , i cili shfrytëzoi mosnjohjen tonë të proceseve të punës. Mbasdite shkova në Markopolo për të rregulluar orën , por asaj i kish humbur akrepi i sekondave dhe i minutës, kështu e hodha poshtë. Në darkë punuam me Arturin tek një shtëpi afër banimit tonë.
E mërkurë 31 korrik 1991
Në orën 7 e 30 minuta me vajzen dhe sinjor Andonin u nisëm për Athinë për vizitë. Udhëtuam drejt Athinës dhe kur dualëm në kodër mbi Athinë pame gjithe shtrirjen e madhe të Athinës. Madhësia e shtrirjes nuk kapej dot nga syri ynë. Për dy orë kontrolluam klinikat e Athinës. . Hëngrëm drekë. Unë për të kursyer mora vetëm një pjatë fasule. Kursyem lekët. Kontrolluam dyqanet e televizorëve dhe manjetofoneve, shifnim me sy se nuk i blenim dot. Mbas dite me Arturin shkuam për punë dhe nxora lekët që spunova paradite.
E enjte 1 gusht 1991
Dola për punë në orën 7.00 Deri në orën 10 nuk gjeta punë. Në mëngjes takova …H…., i cili më porositi të mos tregoja se jemi kushërinj. Pse ? ! Edhe ditën e parë këtë gjë më kërkoi, nuk e di si ta përcaktoi karakterin e tij.. Mu lut që të iknim , se punë sot nuk ka. Në këtë moment vjen një kërkesë për punë, por duhej kazëm dhe lopatë. Dhe duheshion dy vetë. Kur prisja të shkoja … ai bëri sikur nuk më pa dhe mori një tepelenas Shova vizitë tek plaka dhe më dhuroi 500 dhrahmi. Darkën e gatova une, gjellë me mish sepse Arturi erdhi me vonesë.
E premte 2 gusht 1991
Punova tek plaka shpirte mirë.Elena, e cila më dha pak punë deri në ora 11.00. Mora 5000 dhrahmi. Dita bënë shumë e nxehet dhe temperature rritet me tepër tek baranga e plumbit ku nuk flihet gjumë.
E shtunë 3 gusht 1991
Punova tek shtëpia e Vangjelit, njeri shumë i mirë. Shkuam për furnizim në Athinë, në shtëpi punuam shumë pak Punova edhe mbasdite dhe gjeta edhe një punë për të hënën pasdite.
E djelë 4 gusht 1991
Bashkë me vajzen shkuam tek shtëpia e Vangjelit. Punova për raftin në bodrum, ku nxehtësia të bënte qull në djersë.Punova edhe me sharrë duke sharruar durë për të djegur në furrin e pjekjes së mishit. Drekën e hëngrëm shumë mirë. Punova edhe mbasdite. Darkën e kaluam me Arturin si të vdekur nga lodhja e ditës.
E hënë 5 gusht 1991
E hëna e fundit që do të kaloj në Porto-Raft. Filloi java e fundit e emigracionit të parë. Ditët na duken shumë të gjata., jemi tepër të mërzitur. Megjithëse cdo mëngjes udhëtojmë me veturë në mjedise shumë të bukura, ato nuk më tërheqin më, edhe ushqimin e hamë të menduar. Kemi shumë mall për fëmijët. Në orën 8.oo na erdhi Vangjeli për të na marrë bashkë me vajzen. Punova deri në orën 12oo. Bëmë banjë në detë. Në orën 17.ooo punova me Arturin tek puna që na gjeti Panajoti., do të punojmë tre pasdite pune. Darkën e kaluam shumë të mërzitur, se sinjor Andoni nuk e la Arturin për të qëndruar tek baranga e tij ku ne mbushim ujë.
E martë 6 gusht 1991
Punova tek Vangjeli. Kaluam shumë mirë. Në orën 19.oo shkova tek puna pasdite. Darkën e kaluam pa bukë se nuk kisha gatuar.
E mërkurë 7 gusht 1991
Punova tek Vangjeli deri në orën 14.oo. Kaluam një drekë të mirë. Në orën 17.oo punova tek puna pas dite. U lodhëm shumë nga puna, sa që nuk kishim takat të hanim darkën dhe fjetëm pa bukë.
E hënë 8 gusht 1991
Bashkë me vajzen shkova në shtëpinë e Vangjelit. Lyeva me gëlqere deri në orën 15.oo. Në orën 17 shkova tek puna tjetër. Punova deri në ora 20.oo. Bëra debate për lekët, na dhanë pak lekë për katër pasdite punë. Darkën e kaluam vetëm se Arturi kishte qëndruar në Athinë.
E premte 9 gusht 1991
Punova deri në orën 14.oo tek Vangjeli. Ishte edhe i vjerri, hëngrëm drekë. Muarëm edhe adresën e njëri-tjtrit. Vajza u miqësua shumë me vajzën e tij Elenën. U ndamë shumë me respekt, një ndarje prekëse. Na shpërblyen shumë mirë me lekë, na trajtuan sikur të ishim vëllazëri. Njerëz tepër të mirë.. Vangjeli premtoi se në shtator do të vijë në Vlorë., ndërsa vitin tjetër në shtator më ftoi me familje në Athinë. Dita e sotme ka qenë e nxehtë.
E shtunë 10 gusht 1991
Punova tek plaka Eleni. Më priti shumë mirë, që në mëngjes më dha qumësht me djath.Punova deri orën 12.3o.Më dha me vete një tavë me pulë të pjekur. Dhe 6000 dhrahmi. U nda me shumë emocione. Është dita e fundit që po punoj në Athine. Po bëjmë sistemin e plackave se nesër do shkojmë në Pire në Pazar për të blerë gjëra për shtëpi. Problem mbetet strehimi i Arturit, sepse sinjor Andoni nuke lejon më te strehimi i kabinës tonë.
E djelë 11 gusht 1991
Shkuam me Arturin dhe vajzen në Pire.
Blemë dis gjëra. Kishte shumë dëndësi mallrash, nuk lëvizje dot në Manastiraq. Edhe nga njerezit. Duhej të ruheshe edhe nga hajdutët e shumtë., të përlanin paratë me mjeshtërinë më të sofistifikuar. Bleva dy manjetofonë dhe një sixhade të madhe. Drekëm e hëngrëm në një tavernë, dhe provuam manjatefonët për të bërë incizim. Imcizimi doli i dobët.
E hënë 12 gusht 1991.
Në orën 6 e 30 minuta erdhi ustai i Arturit dhe na mori me makinë për të na shpurë tek stacioni i autobuzit. U ndamë tek stacioni i autobuzit me Arturin. Në orën 9 e 30 minuta u nisëm për në Janinë. Udhëtuam 7 orë drekëm e hëngrëm në një pikë turistike. Erdhëm në Janinë në orën 18.oo. Shkova me taksi në Stavraqis në orën 20.oo. Kaluam darkën tek shtëpia e Jorgo Bellos.
E martë 13 gusht 1991
Gjithë ditën me vajzen nëpër dyqanet e Janinës, blemë disa gjëra që na duheshin.
Darkën e kaluan duke pirë.
Emërkurë 14 gusht 1991
Udhëtuam për në Kakavijë. .Mbrita ne Vlore .

2. Emigracioni i dytë me familje maj – gusht 1992
Ne emigracionin e dyte sigurova nje vize nga ftesa e nje greku qe njoha ne emigracionin e pare . Sigurova vize edhe per gruan. Familjarisht u nisa per ne Porto –Raft te Athines. Fillimisht perballuam shume veshtiresi , strehimi ishte pa drita, nje ndertese e vjeter, por nga e keqja banuam aty. Njohem nje grua besimtare greke. Ishte shume humane.. Punuam kater muaj, krijuam nje gjendje financiare .Te lodhur e te raskapitur u kthyem ne Vlore.Filluam perseri punen si mesues. Sigurova truall ne Ujin e Ftohte dhe ngrita katin e pare te shtepise.
Emigracioni trete me familje me afate te gjate 1993- 1996
Vendosem dhe u larguam nga puna si mesues. U vendosem familjarisht ne Athine. Mjekja greke , na strehoi ne vilen e saj ne Porto-Raft,nje gji detar . Nuk na merrte asnje leke , perkundrazi na dhuronte ushqime. Ajo na ndihmoi shume. Vajzat shkuan ne shkollen greke
Punuam kater vjete ne punet me te veshtira, u beme skelet sa nuk qendronim dot ne kembe. Perfunduam nje shtepi te bukur dy katshe ne Ujin e Ftohet Vlore. Te mashtruar nga firmat piramidale u kthyem ne Vlore. Na zuri viti zi 1997. Jetuam mes plumbash. Nuk e di se si Zoti na ka shpetuar nga plumbat qe na kalonin neper kembe.
Me dhimbje shita shtepite ne Ujin e ftohte, por isha i gezuar se parate do ti harxhoja per ta nisur vajzen me studime ne Amerike., E realizova me shume perpjekje nisjen e saj.
……. Vazhdon
Qatip Mara

( Përsiatje mbi librin më të ri të Moikom Zeqos “CENTAURI I RI” poezi 1993-2013, botim i Helga’ Sekrets ,2013)

Krijimtaria poetike e Moikom Zeqos është e pashëmbullt.Korpusi i tij prej 7 vëllimesh me titullin e përbashkët “Miscellanea” është krejt i pangjashëm dhe një nga strukturat [...]]]> Nga FATMIR MINGULI *

( Përsiatje mbi librin më të ri të Moikom Zeqos “CENTAURI I RI” poezi 1993-2013, botim i Helga’ Sekrets ,2013)

Krijimtaria poetike e Moikom Zeqos është e pashëmbullt.Korpusi i tij prej 7 vëllimesh me titullin e përbashkët “Miscellanea” është krejt i pangjashëm dhe një nga strukturat kryesore të poezisë moderne shqipe.

Shkrimtari i njohur Fatmir Alimani ka shkruar për “Miscellanea”-t :”Gjithë poetët e vërtetë krijojnë mbretëritë e tyre.Një nga poetët e sotëm shqiptarë që e ka krijuar këtë mbretëri është padyshim Moikom Zeqo, zëri më impresionues dhe më sfidues I poezisë së sotme shqipe.Kjo mbretëri mund të quhet fare mirë mbretëria e metaforave dhe e filozofimit poetik, që arrin deri në përmasat sublime për herë të parë në historinë ë poezisë shqipe, madje kemi shpalosjen e një sfide të lartë dhe në planin europian e madje botëror.Janë shumë të rrallë poetët e sotëm botërorë tw cilët kanë arritur të krijojnë një mbretëri të tillë.”

Ndërsa poeti Petraq Risto nënvizon :”Padyshim që në shkallën cilësore të poezisë së viteve shtatëdhjetë, poezi që mundi ta conte nivelin e saj në panteonin e letërsisë më të mirë europiane Moikomi qëndron në rradhën e parë “

Deri më sot për poezinë e Moikomit janë shkruar shumë artikuj edhe libra nga Nehas Sopaj, Ahmet Selmani, Faslli Haliti,Agim Vinca,Sulejman Mato, Anton Papleka,Musa Vyshka,Josif Papagjoni, Nuri Plaku ,Luljeta Dano,Vasil Vasili, Abdyl Alushi,si dhe nga unë shkruesi i këtyre rrjeshtave.

Duket se Moikom është në cakun e tij,të epërm, zenitor, i sigurtë për veprën e tij.Frymëzimi edhe mund të shterrë, por jo për Moikomin.Është si në gjoografinë detare, ngjan se janë zbuluar të gjitha ishujt dhe shënuar në harta e befas zbulohet nje tjetër ishull I ri .Sepse Moikom Zeqo është një ekspolaror i cuditshëm, bile shume i cuditshëm. Poezia për të është e papritura, që nuk zhduket por gjallon, pulson përherë.

Dhe ja ai e bën edhe një tjetër sfidë me një libër të vogël prej 100 faqesh të quajtur “CENTAURI I RI”- një libër surprizë për ata ,që ndjekin zhvillimet me vëmendje dhe estetikisht të poezisë shqiptare dhe teknikave poetike ndër krijuesit e shumtë të prozodisë në përgjithësi.

Koncepti i surprizës qëndron në një fakt shumë sugjestionues të poezive të këtij autori , në rikonceptimin shpërthyes, kërkues, sintetizues të poezisë me strofa dhe me rima, pra mbas shtegëtimeve moderne në shtjellimin krejt të lirë të vargjeve dhe të imagjinatës së harlisur poeti kthehet mbrasht për të gjetur një Atlantidë shpirtërore të shekujve të dikurshëm , antike, që ngjante fatalisht e harruar, por që nuk ishte e tillë.

Në shënimin hapës të libri Moikomi shkruan :”Si lindi Poezia?Si u krijua hekzametri I mistershëm në zanafillë jo homerik ?Dhe pse hekzametri u bë vetë Homeri?Po vargu I intelektualizuar dhe simetrik aleksandrin ?Pse vargjet e lira rikthejnë vargjet e bardhë?Dhe enigma e të gjitha enigmave :si u shpik rima?..Mos vallë njeriëzimi e ftillëzoi rimën për të turturuar vetvehten, apo për të sublimuar intelektin ?Poezia më e mirë shqipe është prozodike.Por në gati 5 shekuj kultivimi rima e ka arritur estetikën e saj më të epërme në pak shëmbëlltyra të jashtëzakonëshme : në “Rubairat “, ku Khajami dhe Fan Noli jsanë sëbashku krijuesi I tretë, gati anonym, ndërlidhës, por shumë herë më I dukshëm dhe më original, në disa sonetë të Mjedës dhe në disa poezi të Lasgushit. “.

Në librin “CENTAURI I RI “ sekreti vargjeve është sentencizimi I tyre, metaforat janë papajtuesdhmëri dhe më kryesorja :rutina e rimave është përmbysur!Dhe kjo është vetëdija e librit!

Në se lexon me kujdesin e një njohësi të ndjeshëm të poezisë ,këtë libër , do të kuptosh zhdukjen e largësisë me poetët e mëdhej të shekujve në kohë, por do të perceptosh një poezi sa me rimë shqiptare të rilindësuar , aq dhe aq potencialisht moderne dhe të pakrahësueshme në konceptualitet.Moikom Zeqo ka thyer në vizion , në fantazinë krijuese rutinën e rimës , duke i dhënë një tjetër mundësi gati të panjohur për të formësuar dhe përmbajtësuar shumëfishimin e personalitetit të tij , ku ëmbëlsia e muzikalitetit të fjalëve përzihet padadoksalisht,me vrazhdësinë apokaliptike të jetës së sotme me të gjitha rekuizitat e saj, ku grifonët mitikë të së kaluarës ngërthehen me cyberi-at e sotëm , po aroma lirike e fshatrave të bregdetit të Jugut shqiptar (që Zeqo i përjetëson mjeshtërisht ) të sjell ndër mend skenat mitologjike të Akrokerauneve, ku mitet mbijetojnë, pavarësisht realiteteve virtuale, që po mjegullojnë magjinë e së thjeshtës dhe natyrores.

Moikom Zeqo bën “martesën”e kohëve të shkuara me kohërat e sotme ,e pse jo dhe ato të ardhme!

Libri me poezi “CENTAURI I RI “ mëton pikërisht këtë rivendosje të jetëve të shkuara të Shqipërisë me jetën e kibernetike plot fallcitet, plot kultuyrë të kitscht-t marramëndës, duke kaluar në skanër historinë e njerëzimit ,pyetjet e ankthshme të ekzistëncës, të vetë qënies së njeriut, të degradimit apo të së ardhmes së tij, të ëndërrave, të pasigurisë, të kriminalitetit botëror, të triumfit të shkencës por edhe të egoizmit të egër, të moskuptimit, të konflikteve globale etj të lidhura gjithmonë tragjikisht me Shqipërinë dhe shqiptarët.

Nga kjo pikëpamje libri “CENTAURI I RI “ është libri me filozofinë ekzsistenciale urbane më i spikatur I Moikom Zeqos, arritja e tij më e cmuar.Poeti është vërtetë demoni I metaforave, artist I dykuptimësisë

Për të poezia burimësohet nga natyra, por poeti e shpirtëzon.Kjo ka vlerën e një postulat universal.Libri nis me imazhet e shpendëve “ me sandale ari, argjenti, bronxi” që nuk janë “as te Parajsës , as të Ferrit “, por shëmbëlltura, krijesa eterne të një “Atlanditë të Dytë “. Por tek Hani I Botës së Cudirave një Lizë plakaruqe i jep poetit vetëm pak verë të thartë.

Boshllëk dhe pasione, vetmi dhe andralla,

Gjallon vec ankthi i krijimit në shpirt,

Sa fjalë rebele m’i ka dëbuar sintaksa,

M’I ka korruptuar morfologji e dyshimtë !

Dhe poeti gjithashtu shpall :

Tek njerëzit nuk zbres nga ashensori i yllit,

Cdo turmë peligrinësh e kam grishur tok!

Flokët –meridiane të trurit, më ndrisin

Të magjepsura në ajrin me smog !

Më tej, pavarësisht pikëllimit kozmik dhe ndjeshmërisë pa asnjë kufi poeti e ka gjithësesi një emblemë besimi të padyshimtë :

Ca sorkadhe lirike janë plot hov pindarik,

Asnjë 31 dhjetor s’mbyll mua vitin !

Dhe ndërtojnë qytetet e gjakut tim poetik

Ca muratorë qelizash, që shekujt i habisin !

Dhe me tej :

Me dëndësi nocionesh e lëvizje fluksi

Misteri i së nesërmes po rimerr fuqi.

O, në këtë ngjizje të detit dhe të muzgut

Shoh se lind Centauri i Ri !

Në lirikat për peisazhet jonike plot ilqe, dushqe, fiq deti të mbushur me shpirtra, qershi të egra dhe shegë që ndizen nga fenerndezësit e përrallës, dallëndyshet cukitin afreskat brtënda kishave antike, ndërsa poezia është një violincel i zi prej nate por që tela ka vijat e ylberëve të ditës, halat e pishave bijen për të shpuar shputat e zbathura të “Akilit të lirikave “, fluturojnë pelikanë me bebëza Krishti, poeti e merr detin e nxehtë jugor për të zjerë “si vezë pashke vetë zemrën e Poseidonit”, pastaj ja fal vetëdijën e tij një gjinkalle mistike “për t’i cmëndur të gjithë në vapën e dilemave “ sepse vetë Vezuvin e ka orë me zile “për t’u zgjuar nga gjumi, mbas qindra shekujsh ndryshe- krejt ndryshe “.Por poeti nuk harron “gjurmën inkandeshente të Zotit “- gjirin e Currilave “.Poeti mendon se nw cilin tempull tw njw rilegjioni metaforash “kafka e tij do tw jetw njw kwmbaw ?”

C’jehonë sekrete më ngjall dhe më grish ?

C’grifon i metaforave më këlthet ?

Cdo emër është një motor fantazish,

Që më ve në lëvizje idetë !

Në këtë libër Moikom Zeqo tregon një fuqi përtëritëse, dilemat e tij janë shqetësimi për njerëzoren.E ritheksova karakterin kapilar të poezisë së tij urbane, në kundërshtim të plotë me skarcitetet poetike dhe kitsch poeznë e formalizuar dhe besdizëse të ditës.O zot ka kaq shumw poetizime tw marrwzishme, qw nuk janw aspak poezi, por spekulime tw lodhwshme!

Por fuqia përtëritëse është e brëndësisë, pra është rikthimi me dinjitet i kredencialeve të lirikës shqipe.

Supermarketet janë tashmë teatri I cmeritur,

Ku shiten të ambalazhuar me qindra Shekspirë!

E gjej një llambë vajguri të ndryshkur

E mbush me gjakun tim t’ju bëj dritë !

C’shtriga të filozofisë profetizojnë vallë?

C’të shfytyruar enden në lebrozën e gjemës ?

Zbrit në thellësi të gjesh metalin e rrallë

Të emrit tim të fshehtë të së nesërmes !

Në të vërtetë është tepër e vështirë të shkruash për veprën poetikë të Moikom Zeqos, por vështirësia duket sikur bëhet më e ndërlikuar sidomos kur lexon e kërkon të artikulosh dicka për librin e tij “CENTAURI I RI “. Ka një kondesim , ngjeshje , lakonizën, estetikë të lartë, ndjesi të fuqishme, metafora befasuese, magji konceptuale, universalizëm.

Më pëlqen cmenduria,-kur s’dua të qaj,

Mërgoj si Mobi Dik,-e fluturoj si krillë,

Me jelet e rrezeve, që valëviten në pllajë

Tek qafat e drurëve-kuaj jeshilë !

Më e rëndësishme mund të bindesh mbas leximit të këtij libri se poezia e ka të pamundur që të vdesë.

Tërë teoritë e zymta për gjoja “vdekjen e pashmangëshme të poezisë “ sfumohen , treten dhe bëhen pluhur, vetëdija njërëzore e përjetëson racën njerëzore me një sublimitet të së ardhmes!Moikomi e forcon ,e shumëfishon ndjesinë tonë dhe kurajon për të mos e braktisur poezinë, sepse poezia është jeta shpirtërore e nivelit më të lartë padyshim në të gjitha kohërat.Poezia shqipe ka padyshim problematicën e saj.Eshtw procesi i vështirë i konfirmimit, i integrimit të nivelit kombëtar në nivelin europian dhe botëror.Poezia shqipe ka arritjet e saj, por për të gjykuar duhet patur parasysh shkalla e krahësimit me poezinë e popujve të tjerë, ku nivelet estetike janë shumë të larta, por edhe të njohura ndërkombëtarisht, në komunitetin e madh të letërsisë dhe poezisë botërore, ku dera e njohjes nuk është e mbyllur edhe për poezinë moderne shqipe.Ja një mision !

Moikomi e ka kuptuar dhe artikulon pikërisht thyerjen e tabuve të mosnjohjes, pra dhe të mosvlerësimit fatal, për të shprehur idenë identitare të pasaportës të vetë poezisë shqipe tashmë të inkuadruar, të përfaqësuar.

Botimi i dy librave të tij poetikë të suksesshëm në SHBA e qartëson këtë tendencyë dhe protoganizëm estetik dhe letrar, ku profili i tij original ka spikatur.Për Moikomin kanë shkruar personalitete të poezisë dhe të kulturës amerikane dhe kjo nuk është pak, pwrkundrazi.

Ndaj Moikomi shkruan :

Kam lulet qw cohen nga kafka si kreshtë,

Mes shekujsh abstraktw përherë jam rilindur.

Poeti e mbërthen dhe kozmosin vetë

Si këpucari këpucën për ta arnuar !

*Fatmir Minguli, autor i disa librave me studime letrare dhe shkencore, krijimtari artistike dhe esse

Prof Dr Mehdi Hyseni

*Islihati – Pleçësia për pajtimin e gjaçeve…

Kush del para Islihati e ka me borxh me e tregue drejt rastin e vet e me u pajtue me Vendimin e Islihatit. Jemi mbledhë këtu Paria e 12-të fiseve e për secilin pajtim e maresë do t’i [...]]]> Nga Ismet Hasani

Ismet Hasani

*Islihati – Pleçësia për pajtimin e gjaçeve…

Kush del para Islihati e ka me borxh me e tregue drejt rastin e vet e me u pajtue me Vendimin e Islihatit. Jemi mbledhë këtu Paria e 12-të fiseve e për secilin pajtim e maresë do t’i caktojmë dorëzont’. Qysh të vendoset këtu, ashtu edhe mbetet – mbrapa nuk ka!

(Avdyl Hoxha – Kryepleçnar në Islihat)

Kulla tradicionale shqiptare trekatëshe prej guri

Burrë e trim shqiptar âsht q’ai që nuk e ban veten m’i vra dikush,

as nuk vret kô’ për bigari hak! Burrëni e trimëni âsht me qitë pushkë për vatan!

(Avdyl Hoxha, kryepleçnar i ”Islihatit*” – Junik)

Islihati – Pleqësia për pajtimin e gjaqeve, mbajtur në Odën e Junikut

Si i pashë dhe si e ndëgjova filmin me titull ”Oda e Junikut – islihati” me ç’rast Pleçësia për pajtimin e gjaqeve e të ngatërresave sjelli Pleqnitë -Vendimet e veta. Filmi është xhiruar në vitet e ’90-ta nëpër odat e Junikut, të cilin prej fillimit e përshkon ”Kanga malsorçe” dhe bën fjalë për Pleqnitë e prueme të Islihatit mbi ngjarjet – gjaqet dhe ngatërresat e viteve të 20-ta e më parë të shekullit të kaluem.

Pleçnarët në Islihat:

1. Tofë Sahiti, 2. Zenun Hoxha, 3.Sadik Rruca, 4. Ahmet Sadrija, 5.Zenel Sadiku, 6.Tofë Maka, 7. Islam Hebibi, 8. Sadik Rama, 9. Rexhep Xhuli, 10. Smajl Xhema, 11. Halil Shabani, 12. Avdyl Shala, 12. Zenel Dina, 14. Kadri Shabani, 15. Isuf Rama, 16. Mehmet Rama, 17. Tahir Bajraktari, 18. Sherif Haxha, 19. Rrustem Llulluni, 20. Xhafer Shala, 21. Avdullah Qesta, 22. Xheladin Hoxha, 23. Rexhep Ademi 24. Zeqë Gaxherri.

Në tingujt e ”Kangës malsorçe” ni çoban duke i kullotë delet në kodrën ”Moronica” të Junikut, vjen ni burrë hypun mbi kalë dhe:

• Tungjatjeta burrë! – ia ban çobanit

• Tungjatjeta! –ia kthen çobani disi habitshëm këtij njeriu të panjofshëm, dhe e pyetë:

• Prej kah kështu o burr’ i dheut?

• Drejt e prej Rrafshit të Kosov’s! N’jeva se n’Junik o dalë Islihati, thanë se Avdyl Hoxha*(Kryeplak i Islihatit nga Juniku) i ka mbledhë burrat n’Odë e po i pajtojnë gjaçe e ngatërresa?! – e pyet kalorsi.

• Po pasha Zoten, Islihati ka dalë! Avdyl Hoxha e Ramadan Shabani* (Pleqnar nga Kijeva, Kosovë) t’tana gjaqet e ngatërresat janë kah i qesin n’ujdi. Islihat ma t’fortë e ma të drejtë kurrë n’Junik s’ka dalë! – i përgjigjet çobani.

• Ç’ashtu n’iem edhe na n’Rrafsh t’Kosov’s! Hajt t’ymermeç*( t’lasha mirë, ditën e mirë!) ia ban kalorësi.

• Kadal bre burrë e ta mbështjellim ka n’i duhan se edhe kali t’u paska lodhë, e? – e luti çobani.

• Duanin besa nuk ta pi, e kohë nuk po kam, s’e due me dalë në Islihat – hajt t’ymermeç! Dhe i grah kalit drejt shkon në Odën e Junikut ku mbahej Islihati dhe me dorë në zemër ia ban burrave në odë:

• U koftë mirë burra!

• Mirë se vjen! I përgjigjen burrat në odë dhe ky ulet aty ku kishte mbetë n’i vend – të dera. Nga shiqimi i burrave në odë dihej se ky asht i largët – si i thonë i panjofshëm – jabanxhi* (i jashtëm).

*

Njëni nga pleqnarët i drejtohet Kryepleqnarit me këto fjalë:

• Po Avdyl Hoxha, mundem me ia nisë. Paria e 12-të fiseve¹* na kanë ardhë, kanë ardhë burra edhe nga Kosova, dorëzont’²* janë shti për gjaqet dhe ngatërresat e sodit.

^________

^{1* Dymbdhjetë fiset: 1. Hoti, 2 Gruda, 3. Gashi, 4. Shala, 5. Krasniqja, 6. Kuqi,}

^{7. Kelmendi, 8. Berisha, 9. Morina, 10. Kastrati, 11. Bytyqi, 12 Thaçi;}

^{2* dorëzont- garantuesit në Vendimin e Islihatit.}

Kryepleqnari Avdyl Hoxha: Burra! Edhe sod do të jet këtu Islihati. Dje i pajtuem 3 gjaçe, 2 ngatërresa, e ni gjysmë varre. Edhe n’iherë po ju them se né do t’i pleqnojmë t’tana rastet dhe do t’i prêjmë ashtu qysh né na duket se asht drejtë. Kush del para Islihatit e ka me borxh me e tregue drejt rastin e vet dhe me u pajtue me Vendimin e Islihatit. Jemi mbledhë këtu 12-të fiset dhe për secilin pajtim dhe m’aresë do t’i shtijmë dorëzont’. Qysh t’vendoset këtu, q’ashtu mbetet – mbrapa s’ka! Ma s’pari po fillojmë me ngatrresen e Sylë Salihut dhe të Rexhep Hysenit. Edhe Syla edhe Rexha tek janë këtu.

• Cili prej juve po flet i pari? – pyet kryepleqnari Avdyl Hoxha.

• Le t’flet Syla i pari! – tha Rexhep Hyseni. Mashkujt e mi kanë shti /qitë pushkë e ja kanë vra djlain e Sylës, pra Syla le të flet i pari dhe rendi asht që ai me folë ma i pari! – tha Rexha.

Sylë Salihu: unë do t’ju kallxoj qysh e kam pa e qysh e kam ndie këtë ngatërresë tonën. Le t’flet edhe Rexha, ta thotë t’veten. Sh’pia e Rexhës dhe e jemja gjithmonë e kemi que mirë, kemi hy e jemi dalë në mes veti. Kurrnjiherë në mes veti fjalë nuk kemi pasë. Bashkë kemi punue tokën, bashkë jemi rritë, bashkë i kemi ruejt gjânë*(bagëtinë), kemi qenë miq e jarana, jemi kojshi dhe jemi n’ni fis. Para 6 javëve djemtë e Rexhës: Zeqiri, Rama e Hyseni, kanë dalë e ma kanë vra djalin – Jetishin. Cili prej tyne ka qitë pushkë nuk e di, as që kam dashtë m’i dijtë, ma kanë vra e m’i kanë lanë jetimat n’derë.

*

Këty Syla ndalet dhe tregohet inserti nga filmi:

Njerëzit tuj ardhë në t’pame për djalin e Sylës, e tuj ju thanë atyne n’oborr:

• Zoti ju lashtë sh’nosh, o burra!

• Zoti ju paft!

Tuj ardhë njerëz pa nda, Sylë Salihu në odë e dvetë të vëllain:

• A kanë ardhë të gjithë me pa kush ka pasë me ardhë me pa?

• Po bacë, të gjithë kanë ardhë!

• Jo! Ia ban Syla. Nuk ka ardhë Rexhep Hyseni më m’pa për dekë q’i m’ka ndodhë!

• A i ki que fjalë? – Çou e shko, se pa ardhë Rexhep Hyseni me t’tanë mashkujt më m’pa, unë nuk e shti djalin n’dhé! – ia ban Syla.

Syla ju shpjegon Islihatit: – U habita qysh Rexha s’m’erdh n’t’pame, e gjithmonë e kemi pas adet që edhe vrasësi me ardhë në t’pam’ – kemi qenë kojshi dhe t’ni fisit.

S’vonon shumë e vjen Rexha me krejt mashkujt. N’oborr tuj ardhe Rexha me mashkujt e tuj ju thanë. ”Zoti ju lashtë shnosh!” e keta tuj ua kthye: ”Zoti ju paft!”- mashkulli i fundit e nxjerri alltinë prej shoke e ja dorëzoi njonit prej atyne n’oborr, e Rexha me mashkujt, me duer t’lidhuna mbas shpine hypen në divanhane (paradhomë) tuj ua bâ: ”Zoti ju lashtë shnosh!” dhe me duer të lidhuna mbas shpine hynë në odë dhe u ulën në gjunj, deri sa Syla Salihu nuk ua bani:

• Rahatonu burra!

Rexha me mashkujt i zgidhen duert u ulen – disa kam’bkryq e disa qysh mujshin me ndejt ulun, e tek q’atëherë Rexha po ja u ban:

• A po merzitëni burra?

• Jo, jo…! . dëgjohen disa zëra të burrave në odë. Rexha i drejtohet Sylës:

• A po mërzitesh burrë?

• Jo Rexhë! – iu pergjigj Syla. Nuk po merzitna – djali jam e paska pasë exhel*(dekën) e ju tkasiratë*(fatkeqësi). Ndërkohë edhe të tjerë ja bojnë: – A po mërzitësh Sylë? – Jo, jo! përgjigjet Syla. – Zoti ju lashtë sh’nosh! – Zoti ju paft’! – ua ban Syla. Dhe Syla i drejtohet Rexhës:

• A po mërzitesh Rexhë? Që na ndodhi kjo e papritne në mes nesh?

• Besa fort, beso burrë! Edhe djali im më m’pas dekë nuk m’u kish dhimb’t ma shumë.

• Mbaju burrë e mos u merzit – e mramja na ardhë me hajr! Ia bani Syla.

Sa kryhet ky insert, vazhdon inserti i filmit mbi varrimin e djalit të Sylës te vorret plotë njerëz, ndër ta edhe Rexha me krejt mashkujt. Sylë Salihu e mbante Qyrkun* krahëve (setër e trashë me jakë prej leshi). Imami i xhamisë – Hysni Hoxha këndoj lutjet dhe ”talkinin” – lutjet e fundit për të vdekunin. Pas varrimit inserti kah hajnë bukë të gjithë në nji koritë prej druni (”gjyveq”) e me ta edhe Rexha me mashkuj.

Kur ngjiten në odë, Sylë Salihu i drejtohet Rexhës me këto fjalë:

• Rexhë, sonte mbylluni mirë në shtëpi e mos lejo mashkujt me t’dalë as n’oborr se kam frikë mos po ju vret kush pa dijen teme. Prej nesrit, nji muej do ta mbajë t’pamen dhe pres më m’ardhë n’t’pame me krejt mashkujt tu. Bashkë t’i presim e bashkë do t’i percjellim gjinën (njerëzit) që vijnë me na pá! – i tha Syla.

• Ashtu edhe do të bahet , o Sylë Salihu! Faleminderës për burrninë tande se vdekje e madhe t’ka konë! Mendon pak Rexha dhe ju drejtohet:

• ”Izën” burra” ( m’ë epni lejen burra) dhe çohet me krejt mashkujt.

Vazhdon Syla me rrëfye para Islihatit:

• Ni muej ditë erdh Rexha n’t’pame me krejt mashkujt e vet, ka pritë e ka përcjellë – ka bâ gajret të madh. Kur u krye t’pamit, dola e përcjella Rexhën dhe i thashë:

• Rexhë, t’pamen e mbyllem sod. Prej nesrit besë nuk ké!

• Zoti t’lashtë shnosh! – ia bani Rexha dhe i habitun u nis me mashkujt e vet.

Sa shkoj Rexha me mashkuj, Syla ju drejtohet mashkujve të vet që ishin n’aborr:

• Cilin djalë e ka Rexha ma t’mirin?

• Qysh po mendon babë – ma t’mirin?! E dveti Sylën njoni djalë.

• Cilin djalë e ka mas punëtori, mas trimi, mas t’vyeshmin, cili ia kish këputë shpirtin nëse vritet?

• Zeqën babë, Zeqirin! – i përgjigjet ai djali që edhe e dveti.

• A Zeqën? Zeqirin vrajeni! Urdhnoi Syla.

Syla ngjitet në odë dhe i tregon rrjedhen Islihatit: – u mbyllen… ni javë ditë e mbajtem n’er pushkë po nuk i vramë. Mujsha me ja vra do nipa e do djem’ t’ri, po nuk deshtëm – dojsha me ja vrá Zeqirin.

Nji natë djali i Sylës (ai që i kish thanë babës për Zeqirin) e merr pushkën dhe i afrohet oborrit , ndalet të mullarët e sânëve dhe vëzhgon, kur papritmaz ndëgjohet zani i nji grueje, ajo ashtë nana e Zeqirit, e cila prej oborrit thirrë:

• Zeqir, Zeqir! O Zeqir!

• Nanë, a m’thirre ja ban Zeqiri prej dyshekllakut*(shumë dritare ne divanhane me shiqim kah oborri i shpisë)? – ia ban Zeqiri nanës.

• Hajde me nanën se ”Lara” (lopa me lara) nuk asht mirë!

• Qe nanë, menjiherë! Ia ban Zeqiri dhe zbret poshtë n’oborr e me nanën shkojnë të lopa, e kah kthehen ia ban nanës:

• Leee nanë, kurgja nuk ka, ka hangër tepër!

Dhe porsa e kryen fjalën me nanën – tak kerset pushka e djalit të Sylës dhe Zeqiri rrëxohet për se vdekuni. Nana e vet e kap mos të rrëzohet, por trupi i tij i randë dhe bjen përtokë, e nana e mjera ja ban:

• Zeqir, Zeqir, qeli sytë Zeqir! E mjera nana.

Djali i Sylës, por sa e vrau,qiti edhe tri herë pushkë përpjetë në shenj se e mora hakun për vëlla. Ndihen të lehurat e qenve, e djali i Sylës largohet me pushkë në dorë.

• Kaq! – ju tha Syla – tuj mendue se ua shpjegoj krejt ngjarjen.

Avdyl Hoxha: Fol Rexhep Hyseni. Rendin e ke me folë?

Rexha: Nuk kam shka t’tham kurgjâ. Qysh ka folë Syla, q’ashtu asht, veq ni gjâ kisha me e shtue: – djali i Sylës asht vra rastësisht, janë ngatërrue diçka në mes veti dhe djemt e mi e kanë vra djalin e Sylës.

Avdyl Hoxha: O Ramadan Shabani! A po na folë ti a po flas unë i pari?

Ramadan Shabani: Fol ti Avdyl Hoxha, unë veq po n’goj!

Avdyl Hoxha: Kjo punë të mshelet me kaq! Gjaku derdhë ô n’te dy anët. Vrasje për vrasje. Të qitën dorëzont dhe me i dhanë fund kësaj ngatërrese – jeni kojshi, jeni n’ni fis, keni edhe mashkuj shumë e me ja nisë prap kësaj pune, me vazhdue hakmarrjen – faroheni krejt! Qonu burra, merrnu ngryk e bonjani hallall njani-tjetrit. Qohen të dytë: Rexhep Hyseni e Sylë Salihu, merren gryk dhe ja shtrijnë dorën njani-tjetrit, ia falin njani-tjetrit. Avdyl Hoxha ju afrohet dhe ja u shtrin dorën e ju thotë: – Kofshi faqebardhë burra! E menjiherë të gjithë burrat në odë: – Zoti u nderoftë burra! Ai që ia tha Avdyl Hoxhës në fillim “ O Avdyl Hoxha, mundemi me ja nisë!”, tash ua shkepi burrave ka ni cigare.

Avdyl Hoxha: Kjo maresë u mshel me kaq. Burra kofshi faqebardhë! Dhe pyetë:

• Kush e ka rendin me dalë para Islihatit?

• U’ do t’dal para juve burra! Edhe u’ kam n’i ngatërresë . U’ jam Shaban Hadri prej Skivjani*(katund afër Gjakovës). Shpi e fortë dhe shpi e madhe: 20 mashkuj t’pushkës i kam n’shpi. E kam ni ngatrresë t’keqe me Mehmet Alinë prej Pozhari*(katund afër Deçanit) – kryeparin* (bajraktarin) e fisit t’Berish’s. Mehmeti ma ka borxh n’i gjak, e unë lypi hak. Lypi hak, po nuk kam dashtë m’i marrë gjakun, kur n’jeva se do te del Islihati këtu n’Junik. Pra, po e lô o pleqnarëqë Islihati ta pleqnon këtë punë dhe qysh ta pleqnon Islihati këtë punë, unë rri mbas fjalëve t’juaja e nuk luej. Po tham edhe niherë: Kam mujt me marr hak, me qitë pushkë, po nuk kam dashtë! – thotë Shaban Hadri.

Ramadan Shabani: A asht këtu Mehmet Alija?

Mehmet Alija: Po, unë jam Mehmet Alija!

Ramadan Shabani: – A po folë ti i pari si ja paske ni gjak borxh, apo t’folë i pari Shaban Hadri?

Mehmet A: Shabani ka lypë me dalë n’Islihat, le t’fol Shabani i pari!

Ramadan Sh: E ku ô nisë kjo ngatrresë?

Shaban H: N’shpi t’ Mehmeti ô nisë!

Ramadan Sh: E atëherë , Mehmeti le t’flet i pari!

Mehmet A: – M’erdh Shaban Hadri e m’hini n’odë. E prita qysh o rendi po nuk e dveta për shka o ardhë. Po Shabanin e kam pa njohtë edhe ma përpara, s’kemi pasë n’aj miqasi po jemi njoftë, e besa m’habiti kur m’kallxoj pse kish ardhë.

(Tregohet inserti nga filmi si ka ngja në odën e Mehmet Alisë):

Shaban H: – Mehmet, lej ato fjalë, qikën me ma dhonë, mik ma t’mirë tybe nuk gjonë!

Mehmet A: – Mirë se ki ardhë Shaban, rrijmë e bojmë tjetër muhabet, ma andej mos me shti – qikën nuk muj me ta dhonë!

Shaban H: – Qe besa mundesh më ma dhonë edhe mirë bile! Pse s’mundesh më ma dhonë, mik ma të mirë nuk gjonë tybe!?

Mehmet A: – Asht e vogël, Shaban-o, 14 vjeqe, e pos kësaj… ( e nderpret Shabani):

Shaban H: – Qy, qy, po pej kurit koka e vogël qika 14 vjeqe? Nuk asht e vogël, jo, po asht taman, me konë ma e madhe as qe ta kisha lypë, a po pritë lute-a (lutje), po qou e boma perhajr!?

Mehmet A: – Nuk ta kam rendin për miqasi!

Shaban H: – Nuk ma kije rendin… kush po t’vetë a ma kije rendin a jo! Mos ma paq ti mue rendin, ta kam unë ty rendin – veq kije më ma dhonë!

Mehmet A: – Shaban Hadri, mendoj se nuk âsht rendi me këso fjalësh më me hi e më me ranue n’odë, me t’mirë e me t’butë po t’thom: rob për ty nuk kam! Ma gat’ mos ma qo!

Shaban H: – N’go kha shka po t’thom Mehmet Alija! 20 mashkuj t’pushkës i kam! 17 shpi i kam kojshi e akraba, të tonë e dijnë se unë sod kam ardhë me ta lypë qikën për djalë tem, u’ duer thatë nuk kthehna. Me bo e me y kthye duerthatë, m’vesin (dvesin) e m’thonë: Mehmet Alija nuk t’paska bâ kabull*(pranue) për mik! Po, mos ma bo k’tohen!? Qe besa unë di edhe ndryshe!

Mehmet A: – Ni herë për niherë s’e kam ndermend m’i dhonë qikën! E qysh po mendon ti Shaban, ndryshe?

Shaban H: (tuj qesh me ironi, e djali i Mehmetit veq po e vezhgon muhabetin midis Shabanit e babës vet) – E po q’po don më m’shti telasheve, boll po pritoj, po m’vet qysh-a? Qe qysh: dal n’udhë qes pushkë e lajmëroj krejt katundin si ma ki dhonë qikën për djalë, e ti n’mujsh m’i nalë – nale (ndale)! (tuj ju ngërdhuzë Mehmetit i dalin sytë duq).

Mehmet A: (tuj e kqyrë me habi) – Kofsh faqebardhë që po kallxohesh kaq trim, po besoj se je burrë e nuk ma ban këtë kori (marri)?!

Shaban H: – Mehmet!? Ty ka nisë me t’mlue pleqënija, e djalin e kije t’vogël, e shka mundesh më m’bo ti?! Njeri pa Zot, o Mehmet! Nuk ta qet me mue, po qou e boma perhajr qysh e do adeti e zakoni!

Mehmet A:- M’as këtyne fjalëve që m’i thé, mendjoj se në mes nesh nuk mund të ketë miqasi!

Shaban H: – Ashtu-a? E atëherë na koftë përhajr miqasia! Qohet Shabani e del n’aborr (Mehmeti me djalë mbas tij) e kap kalin për frèni dhe ja ban Mehmetit:

• Mbas 5 javëve t’i bije paret e ma bon qikën gati! E Mehmeti ja ban:

• Mos burrë, mos em bon telashe! Kjo punë muerr fund me kaq!

Shaban H: – E mbaj menden – kismet n’koftë, pa hi n’dimën m’i martue djalin. Mirë u pafshim bre mik e NA KOFTË PËRHAJR! Dhe e nxjerr’ alltinë e qet 4 herë përpjetë (n’aborr t’Mehmetit) dhe niset…

Mehmeti me djalë mbeten tuj e kqyrë seri… djali i Mehmetit po i thotë babës:

• Babë, ky na muerr fjalën me zor!?

• N’gom mirë shka po t’thom djali i babës: Veq ty t’kam para dere, po bone e i kallxove kujt për ketë t’zezë qe na bani Shaban Hadri, me dorën teme t’vras! – ja boni Mehmeti , djalit.

• Motrën me zor nuk je ‘epi! I tha djali, Mehmetit

• Këtë punë leja ti babës, pa ja dhonë s’kemi qare, se na m’i ndalë qikën, ngjehet qika e lëshueme! – I tha Mehmeti.

*

(Ky insert filmi, u bëri me dije krejt qysh o shkue muhabeti në mes Shabanit e Mehmetit në odë të Mehmetit. Dhe tash Mehmet Alija po e vazhdon fjalën para Islihatit:

• As burrave të fisit, as kërkuj s’i kallxova qysh u bo puna e fejesës se qikës teme. Vendosa me ja dhonë qikën Shabanit. N’krye t’pesë javëve m’erdh apet Shaban Hadri, e kish marrë me veti edhe ni kushëri t’vetin, dhe:

Shaban Hadri (n’odë t’Mehmetit): – Ashtu qysh jemi marrë vesh, ti pruna paret për qikë. Sod dy javë, n’koftë kysmet vi e marr nusen!

Dhe ja gjuen ni truq pare të mbeshtjelluna në ni marhamë/peshqir, dhe me ngërdhuzje ja ban Mehmetit: – ngjehi paret! N’tu dokshin pak, t’bie apet, veq qele gojen e lypi paret. Robin e du më ma bo gati qysh o ma se miri, le ta di edhe ajo se nusja e kujt asht e n’çfarë shpije po shkon. Ngjehi paret! Ia ban ngerdhuzshëm.

Mehmet A: – Kofsh faqebardhë Shaban Hadri, nuk ka nevojë me pru mâ, boll ki pru!

Shaban H: – Qehre Mehmet Alija, për gëzim kemi ardhë me ”da vade”*(caktue afat), he, he, he… e ti po m’rrin mazun*(i mrrolur). Kjo dynjé asht për t’fortin! Ku asht i forti q’aty asht drejtësia!

*

Vazhdon Mehmeti dhe u shpjegon në odë:

• I pruni paret qysh ô rendi, I pruni paret e vet e dajti vaden, e djati vaden vet n’odë teme. E bona qikën gati dhe mbas dy javëve erdhen kryshqit: (nga inserti filmik shifet kjo ndodhi): Krushqit me flamur kombëtar rrijnë n’kamb n’oborr t’Mehmetit, Shaban Hadri ju rri përpara, tuj u end si mos me ju nxanë vendi vend. Del Mehmeti n’derë t’ahrit e veq ua lëshon ni sy krushqive, të cilët bojshin hajgare me të, e pas pak del Mehmeti n’derë e ju thotë:

• Burra, nusen e bona gati, e qita n’kerr! I afrohet Shabani e ja ban:

• Pasha Zoten m’ki dal burrë, ashtu qysh t’kam mendue, hajde boma përhajr, dhe Mehmeti ia zgjat dorën si ”rrejshëm” dhe merren ngryk. Ndihem disa krisma të alltisë, tak, tak, tak, e Shabani ju thotë:

• Mallin e muerrem e s’kem shka presim! Dhe nisen kryshqit e dalin prej oborrit të Mehmetit. Mbas tyne del kerri i nusës i mbuluem me qylym e ni varg thmish i shkojnë përmbrapa …

Kthehet Mehemti e don me hyp n’odë, kur të dera e ahrit, i takon do kushëri qe kokan konë mbrenda n’odë, e po dojnë me shkue, e ju thotë:

• Burra, hajde hina brenda e ta pijmë ka ni kafe!?

• Boll kemi pi, e po shpërndahemi nëpër shpija! – ja ban njani kushëri.

• Po, po, po hijmë mbrenda se kam me ju thonë nja dy-tri fjalë! – ju thotë Mehmeti dhe ju prinë përpara e ngjitën në odë e ulën, e Mehmeti ju tregon qysh ja muerr Shaban Hadri fjalën e qikës…

• Koka bô e zezë dita! Pse Mehmet mos me kallxue? M’e pas dijtë, kurrë për t’gjallë s’e kish marrë qikën! Edhe tash s’osht vonë! Qohi burra e t’i kapim armët, e t’i nxomë pritat, e ta kthejmë qikën n’shpi!

• Kadale burra, mos merrni zjarm! Ja u ban Mehmeti. Na qikën mujm m’i tkhye, po çka bojmë mandej? Na jetë qika vejushkë, e ky nuk asht kurrfarë denimi për Shabanin, ai apet e marton djalin n’gjeti* (tjetër kund), e né na jetë fytyrë e keqe!

• Mirë e ka Mehmeti! Thotë njeni nga kushërijtë dhe shton: Po çka me bo ore Mehmet?

• A doni me luftue për ftyrë teme e për ftyrë t’fisit? I dvetë Mehmeti.

• Po! Të gjithë kushërijtë n’ni zâ.

• Unë sod pushkë po qes, veq ta dini. Janë kallabllak, kanë shumë mashkuj e armë : 17 shpi janë akrabatë e Shabanit, veq shpija e Shabanit i ka 20 burra t’pushkës. Unë pushkën po e nisi, po ku do t’nalet ajo pushkë, ni Zot e din!? Ju tha Mehmeti.

• Le t’nalet ku t’nalet, na paska koritë Shaban Hadri, pa luftue nuk kemi qare!- ju thon njoni prej kushërijve.

• Atëherë burra, po ja bojmë kështu: mbledhni burrat e fisit, të tonë kush ban pushkë, me dalë m’i rrethue Skivjanin edhe shpinë e Shaban Hadrit. Ju dy djemt me shkue të Shabani e më ma qitë perjashta dhondërrin – djalin e Shabanit. Thueni jemi ardhë me lujtë e me to me u mahitë…

• NA KOJFTË PËRHAJR E U DAFSHIM FAQEBARDHË! Ju thotë Mehmeti.

*

Në shtëpinë e Shaban Hadrit në Skivjan kishte dasmë. Shabani, tuj e mbështjellë n’i duhan e tuj ba muhabet me një kushëri, hyjnë mbrena ata dy djemët të cilëve Mehmeti ju kishte thonë me ma qitë dhondërrin përjashta, dhe ja bojnë Shabanit dhe atij kushërinit të tij:

• Marhaba burra, e përhajr ju koft!

• Marhaba, e hajr paçi e kofshi shnosh! Ja u kthen Shabani.

• A e kemi dhondërrin kësajde?

• Po kësajde asht, diku o mshef se po i vjen marre! Ju thotë Shabani.

• Për q’ata jena ardhë: me e ngucë pak e me ja hjekë marrën.

• Ngucne, ngucne, ha, ha, ha…! Ja u ban Shabani dhe e thirrë djalin:

• O dhondërr! – kush e di ku e ka shtij kryet? Ju thotë Shabani.

Dhondërri e paska ndije dhe o nis me ardhë ta baba.

(mbrapa zidit (murit) të oborrit vjen Mehmeti hypun n’kali e me pushkë n’dorë dhe iu afrohet dyerve të oborrit që ishin qelun). Dhondërri tuj ardhë të baba (Shabani), taman afrohet ngat, kur kurset pushka e Mehmetit: tak dhe t’ia ngjet dhondërrit e Shabani mundohet mi mbjajtë mos me u rrëzue ne tokë (këta dy djemt, përvidhen e dalin për dere e përjashta), tuj e mbajtë Shabani djalin e vramë, i mbushen duert me gjak dhe kur kqyr, qe ju ka afrue Mehmeti, e Shabani ja ban:

Shaban H: – Mehmet, dikush ma vrau dja…(dhe Mehmeti ja pret fjalën ë fyt dhe ja ban me dij se ”unë…!”, e Shabani ja ban: – Ti!!!??? Mehmeti i dredhet e i thotë Shabanit:

• Krejt Skivjanin e kam rrethue me burrat e fisit, edhe shpinë tande e kam rrehtue. I kije edhe 3 djemë, njonin sonte bane dhondërr e shtine të qika! Bane e ma lé sonte qiken pa burrë, mashkull t’gjallë n’derë nuk t’lo! Dhe Mehmeti kthehet me kali e del për dere, Shabani e lëshon djalin e vramë, e me duer të përgjakuna e kqyr Mehmeti habitshëm…

Dhe me kaq, Mehmet Alija e kryen fjalën para Islihatit, dhe e përfundon me fjalët:

• Kaq! Tash ju o pleqnarë, pleqnojeni qysh të dini e qysh të doni?! Ju thotë Mehmet Alija pleqnarëve në Islihat.

Këtu përfundoj pjesa (1) v i j o n

E- post: ekspertih@hotmail.com

Njeriut posa të lindë krahas nevojës për ushqim i ç´faqet edhe ndjenja për afërsi, ngrohtësi, dashuri dhe në këtë rast dashuri ndaj prindërve. Gjatë rritjes medoemos bëhet më i pjekur dhe dashuria tani i ç´faqet në një formë shumëdimenzionale. Pra dashuri ndaj të afërmeve, [...]]]> Nga Hasan e Lajde Blakaj

Hasan dhe Lajde Blakaj

Njeriut posa të lindë krahas nevojës për ushqim i ç´faqet edhe ndjenja për afërsi, ngrohtësi, dashuri dhe në këtë rast dashuri ndaj prindërve. Gjatë rritjes medoemos bëhet më i pjekur dhe dashuria tani i ç´faqet në një formë shumëdimenzionale. Pra dashuri ndaj të afërmeve, natyrës, kafshëve, dashuri ndaj shkollës, gjuhës, muzikës e shumë dashuri të tjera. Edhe pse njeriu ka dashuri dhe ndjenja të përbollëshme, dashuria për prindërit, fëmijët dhe kombin është më e veçanta dhe më jetëgjata. Ajo rritet e rritet dhe asnjëherë nuk shuhet pa marrë parasysh rrethanat dhe gjendjen që individi mund të gjendet. Atëherë, pse vet ne si komb po e vrasim këtë dashuri? Pse?, pse?. Tërë jetën njeriu mundohet, punon, dhe krahas punës dhe ekzistencës mundohet të krijoj relacione të afërta më natyrën dhe njeriun. Dhe për një moment të caktuar është në gjendja ta prishë këtë balancë kohezive të natyrshme duke mos menduar fare për pasojat e ardhshme jo koherente. Natyra ka krijuar aso raportesh instiktive për të jetuar në grup. Këtë instinkt të jetuarit e kanë si bota bimore edhe shtazore. Poashtu ne si qenie e gjallë e posedojmë këtë veti instiktive të jetojmë në grup duke i ndihmuar njëri tjetrit, duke e dashur njëri tjetrin, duke e prekur nga afër njëri tjetrin. Në të kundërtën jeta në përgjithësi po të jetosh vetëm do të ishte e pakuptimtë dhe shumë e varfër shpirtërisht. Pra ne si qenie më e privilegjuar kemi aftësinë e përshtatjes, ndryshimit , transformimit më të lehtë se qeniet të tjera të gjalla falë inteligjencës më të zhvilluar.

Këto janë gjenet e trashëguara të kombit tonë, shikoje bukurinë e këtij çuni shqiptar, bukuri që flet shqip. An Albanian fairytale

Por ka diçka në thelb që edhe po deshe ti nuk ke mundësi ta ndryshosh e as ta fshehësh. Psh: çështjen gjenetike, psh: trashëgiminë familjare, vëllanë motrën që edhe po deshe ti largosh prapë i ke vëlla dhe motër, farefisin, kulturën e trashëguar, emrin, religjionin sepse ato i trashëgon automatikisht pa të pyetur kush a pate ti dëshirë apo jo. Pra trashëgon ato gjera që janë të lindura dhe të fituara. Ato të lindurat është paksa vështirë të largohesh nga to, por këto të fituarat kur të rritësh janë krejtësisht në dorën tënde dhe egon personale. Pak më shkurt, e trashëgon gjakun e prindërve tu që të kanë lindur dhe rritur më aq sakrifica, andaj pse të luftosh me vetveten dhe të harxhosh energji kot në vend që të dukësh dhe tregosh thjeshtë se kush je. Pra sa e thjeshtë është kjo!. Sa do që mundohesh ti fshehësh ndjenjat, dukjen e trashëgimisë sate kombëtare në brendi të shpirtit tënd do të jesh ai që ke qenë para transformimit tënd formal. Andaj duku shqiptar duku ai që je.

Gjeni i s´ardhmes shqiptare. Krenaria jonë si prindër.

Mos hezito duaje vetveten që të duan të tjerët. Sikur edhe njëqind herë po i re pishman që ke lindur shqiptar kot e ke, ke lindur i tillë dhe shqiptar do të jesh gjersa të vdesësh. Mos e ke për turp sepse je raca më bukur në botë pa asnjë dyshim. Më quani si të doni …asfare se qajë kokën për këtë , sepse jam mese i sigurt në atë që e flas. Mos harro fëmijërinë, rininë tënde kur sodisje i ulur pranë saçit, flinë duke u pjekur, e ti mezi prisje që nëna ta mbushte pjatën më rendin e fundit të petullave të flisë se rreshkur. Mos harro kur i ndihmoje axhës tënd delet për ti mjelur. Je ai që më çarten plotë libra e molla lalqe përkuleshe për çdo mëngjes para flamurit të bekuar më shqipen dy krenare në klasën tënde. Je po ai që për çdo orë të muzikës i këndoje Gjergj Kastriotit – Skënderbe. Mos preto lexoj këto rreshta dhe qajë e mos pusho se qari, për transformimin tënd individual e kombëtar. Është e natyrshme po i kërkove rrënjët e fesë tënde të vjetër sepse këtë qe e trashëgove e sollën pushtuesit, tek e fundit feja është një gjë e fituar, pra është krejt diçka personale. Është e natyrshme po deshe ta ndërrosh edhe emrin sepse e ka shqiptimin dhe kuptimin e një gjuhe të huaj. Emrat Shqipe, Valbonë Flamur e Jehonë mbaj ashtu si i ke sepse janë nga zemra dhe shumë të nderojnë. Por kur vendose ta ndërrosh emrin që e ke pse se ndërrove që të tingëllojë shqip, të frymojë shqip që kurrë të mos ngopësh duke dëgjuar emrin tënd kur të thërrasin të tjerët. Mos e merr emrin e huaj duke u munduar të përshtatesh aty ku jeton. Të jesh i bindur që asfare ata nuk kanë nevojë për një emër si tëndin për ta shtuar statistikën e ati vendi. Mos e humbë krenarinë tënde shpirtërore dhe kombëtare për disa profite materiale sepse dikur vëllazëritë tuaj kanë pranuar të varrosen për se gjalli më gjithë familje në Baran të Pejës duke e refuzuar emrin dhe kulturën serbe. Kështu dukeshin ata dikur të lartë e të drejt si lisa që lakmitë për pasuri nuk ua turbullonin mendjet kur ishte në pyetje çështja e identitetit të tyre shqiptar.

The tallest people in Europe! Honor and respect. Albanian highlanders (ca 1900)

Pasardhës të Gegëve raca e bukur shqiptare që u këndoj Homeri An Albanian fairytale

Sa madhështorë duken këta burra. Kjo ishte raca më e bukur dhe e pastër shqiptare, qe për bukurinë e sajë mahniste Evropën. Shihni këta burra gegë mbi dy metra të gjatë sa ja shtojnë bukurinë kombit. Mundohu ta gjesh ndonjërin nga ta ndoshta mund të ketë qenë katragjyshi yt. Sa i hidhëruar do te kishte qenë po të dinte që ti e mohon gjakun e tij, gjenin shqiptar që ta ruajti nder shekuj. Shikojë mirë në sy po pate guximin. Eh! ku na mbeti krenaria jonë kombëtare që dikur e kishim edhe pse të pa shkollë, ku mbetem ne si komb në trevat shqiptare dhe jashtë sajë. A jemi duke humbur apo fituar në aspektin e përgjithshëm kombëtar duke ndërruar emra dhe kulturë?. Mund të më quani konservativ, edhe primitiv po deshët, por kalimi nga një emër i huaj të një tjetër emër poashtu i huaj me kulturë tjetër nuk të bënë nderë, burrë as grua më të mirë, përpos që të ç´përfytyron para botës duke humbur identitetin tënd shpirtëror dhe kombëtar. Pra ne sot po i mbyllim sytë para martesave më të huaj para tjetërsimit tonë formal dhe kulturor, problem ky aktual që është evident si në tokat shqipfolëse ashtu edhe në mërgatë. Neve jashtë atdheut asimilimi i ngadaltë por i sigurt po na troket në derë por hiç më mirë nuk qëndron puna as në tokat shqiptare më asimilimin kulturor qesharak e t´pa moral. Andaj të zgjohemi nga agonia e përditshme që tani, sepse dikur për ne si komb i vogël e i pa krah do të jetë shumë vonë.

Hasan dhe Lajde Blakaj Stockholm 19 maj 2013